|پیام‌ما| تولید کود و سم در کشور به دلیل ناترازی‌های گسترده برق و گاز و تداوم قطع صنعت با کاهش روبه‌رو شده است؛ اما به نظر چالش دیگری از خارج از مرزهای ایران نیز به این بخش از کشاورزی وارد می‌شود. نمی‌شود به طور کامل بدون کود و سم، کشت‌وزرع کرد و وقتی پای آفات به میان می‌آید و مقابله با آن، حتماً نام روش‌های شیمیایی هم وسط می‌آید. بااین‌حال همواره یکی از پررنگ‌ترین انتقادات به این بخش، آلایندگی کود و سم‌های شیمیایی بوده است. حالا مدیر مقابله با آفات عمومی و همگانی سازمان حفظ نباتات کشور می‌گوید در زمان بیان این انتقاد باید در نظر داشت که تحریم‌ها اجازه واردات کود و سم‌های نسل ۴ و ۵ به کشور را نمی‌دهند. کود و سم‌هایی که کمترین میزان آسیب برای انسان، دام و محیط‌زیست را دارند. همین موضوع سازمان حفظ نباتات را ناگزیر به استفاده از سموم نسل یک و دو و سه می‌کند و تلاش‌های داخلی برای ساخت کودها و سموم کم‌خطر. این تحریم‌ها در شرایطی است که غذا مشمول تحریم نمی‌شود؛ اما به‌وضوح امنیت غذایی و محیط‌زیست کشور نشانه گرفته شده است.

از زمان تصویب قانون جلوگیری اراضی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین قوانین در ایجاد نظام بهره‌وری در کشاورزی ایران، این قانون به اجرا نرسیده و همچنان نیازمند تصحیح به نظر می‌رسد. کارشناسان می‎گویند دو قانون مهم و ضمانت شده مالکیت و ارث اصلی‌ترین مغایرت‌های ذاتی را با قانون یکپارچه‌سازی اراضی را دارا هستند. حالا کارشناسان می‌گویند آنچه یک قانون صرف نمی‌تواند تضمین کند را فقها می‌توانند و شاید وقتش رسیده باشد تا علم و شرع با هم راه‌حلی برای جلوگیری از کوچک‌شدن و کم‌بهره شدن اراضی کشاورزی کشور پیدا کنند.

استفاده از روش‌های سنتی کشاورزی، خاکی که کیمیا است را از حاصلخیزی ساقط می‌کند و آب که مایه حیات است را هدر می‌دهد؛ استفاده از کودهای شیمیایی هم می‌تواند آسیب‌زننده باشد. اما به‌کارگیری روش‌های نوین کشاورزی و کشاورزی پایدار می‌تواند از این تخریب‌ها جلوگیری کند؛ یعنی مانع هدررفت آب شود، از شوری خاک جلوگیری کند و حاصلخیزی خاک تهدید نشود، از طرف دیگر سود اقتصادی هم تأمین شود. به همین خاطر است که سالانه کشورهای بیشتری به استفاده از کشاورزی پایدار رو می‌آورند و زمین‌های بیشتری با این روش به زیر کشت می‌روند. برای بررسی «سیاست‌های کشاورزی پایدار در ایران» به سراغ عباس کشاورز، معاون پژوهشی مرکز ملی مطالعات آب و کشاورزی اتاق بازرگانی ایران رفتیم. او مقالات متعددی در خصوص کشاورزی پایدار دارد و در حوزه آب‌وخاک تحقیقات زیادی انجام داده است. کشاورز پیش‌تر و در سال ۹۸ مدتی سرپرست وزارت جهاد کشاورزی بود. به اعتقاد او، استفاده از دانش روز و استفاده از خرد جمعی، راهکاری برای برون‌رفت از چالش‌های بخش کشاورزی است.

در سال‌های اخیر موضوع حکمرانی محیط‌زیست توسط اشخاص و گروه‌ها و به اشکال مختلف مورد بحث قرار می‌گیرد، درحالی‌که متأسفانه شناخت، برنامه و رویه متناسب و مناسبی دراین‌باره وجود ندارد. در بیشتر موارد تلقی عمومی‌ درباره حکمرانی محیط‌زیست به عملکرد یا نقش نظارتی و کنترلی سازمان حفاظت محیط‌زیست در تمام عرصه‌ها و فعالیت‌­های ارگان‌­های مختلف تعبیر می‌شود. در این راستا، انتظار می‌­رود این سازمان به‌تنهایی تضمین‌کننده بهره‌­برداری صحیح یا اقدامات بدون تخریب محیط‌زیست یا فعالیت­‌های توسعه‌­ای و یا استفاده از منابع باشد. اما آنچه شاید بتوان به‌عنوان شاه‌کلید حکمرانی محیط‌زیست مطرح کرد و درک صحیح آن بقطع می‌­تواند کمک بسزایی در حل مشکلات یا به بیان بهتر معضلات محیط‌زیستی کشورمان داشته باشد، موضوع «جریان‌سازی» است.

غروب منطقه سنگاردی در ایالت جنوبی تلنگانه هند که فرامی‌رسد، امواج رادیویی هم جان می‌گیرند. صدای «ماساناگری نرسما»، زنی ۴۵ساله از طبقه دالیت، به گوش می‌رسد؛ کسی که دو دهه گذشته را صرف تغییر زندگی زنان، کشاورزان و کودکان در روستاهای اطراف کرده است. او می‌گوید رادیو «سلاح» ما است: «با این ابزار، حقیقت خود را بیان می‌کنیم.»

سال ۱۳۹۸ و در ۱۵ بهمن قانون «قانون حفاظت، احیا و مدیریت تالاب‌های کشور» به تصویب رسید. قانونی که براساس آن سازمان حفاظت محیط‌زیست موظف شد نیاز آبی اکولوژیکی تالاب‌ها را تعیین کند و وزارت نیرو براساس این نیازها، آب مورد نیاز را تأمین کند. پنج سال پس از تصویب این قانون نه‌تنها شرایط تالاب‌ها بهتر نشده بلکه شاهد خشکیدگی بیشتر این عرصه‌ها هستیم. در گفت‌‌و‌گو با «علی‌‌محمد طهماسبی بیرگانی»، مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست و دبیر ستاد ملی سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گردوغبار، از او درباره تأثیر خشکیدگی تالاب‌ها بر افزایش وسعت کانون‌های گردو‌غبار در کشور پرسیدیم، او در این گفت‌وگو امنیت اکولوژیک را زیربنای امنیت غذایی و... دانست و تبعات اقتصادی و اجتماعی خشک شدن تالاب‌ها را شرح داد.

رئیس حوضه آبریز کارون بزرگ گفت: بحران خشکسالی در حوضه آبریز کارون بزرگ با کاهش شدید بارش‌ها و تهدید جدی منابع آبی، نیازمند مدیریت فوری و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول است.