مبتنی‌بر شواهد ارزیابی‌ها و پژوهش‌ها، تغییر اقلیم تهدیدی جدی برای ابعاد مختلف امنیت و توسعۀ پایدار در جهان و مبرهن است که پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی قابل‌توجهی به دنبال خواهد داشت. به‌علاوه می‌تواند عمدۀ مشکلات محیط‌زیستی پیشین از آلودگی آب‌وهوا گرفته تا مخاطرات پیرامون حفظ تنوع‌زیستی و زیست‌بوم و مشکلات مرتبط با پسماندها و... را تشدید کند. هرچند که هیچ کشوری از پیامدهای تغییر اقلیم مصون نیست، اما بنا به دلایل فراوانی، آثار سوء این ابرچالش به‌طور یکسان و یکنواخت در سراسر جهان توزیع نشده و نخواهد شد.

|پیام ما| در ۱۰ می ۲۰۲۴، «هارون نفس» در مهمان‌خانۀ خانواده‌اش در بغلان - شمال افغانستان - و با دوستانی که برای اقامت آمده بودند، وقت می‌گذراند. در تمام بعدازظهر، باران ملایمی می‌بارید، اما حدود ساعت ۳ بعدازظهر، آن‌ها صدای بلندی را شنیدند. نفس می‌گوید: «ما بلافاصله بیرون رفتیم تا ببینیم چه چیزی باعث این صدا شده است؟ گیج شده بودیم، فکر می‌کردیم ممکن است هواپیما باشد، اما بعد متوجه شدیم، سیل است!» طی دو روز، دست‌کم ۳۱۵ نفر در بغلان کشته، بیش از ۲۰۰۰ خانه ویران، حدود ۱۶۰۰ نفر مجروح و صدها نفر دیگر ناپدید شدند. سیل‌های ناگهانی در سایر ولایات افغانستان نیز ویرانی به بار آورد و حداقل ۵۰ نفر در غور، جان خود را از دست دادند. افغانستان همواره در معرض بلایای طبیعی بوده است. بر اساس یک گزارش، در میان کشورهای کم‌درآمد، از نظر تعداد مرگ‌ومیر بین سال‌های ۱۹۸۰ تا ۲۰۱۵، این کشور در رتبۀ دوم قرار دارد. بااین‌حال، فراوانی و شدت بلایایی مانند سیل ناگهانی، در افغانستان روند صعودی طی می‌کند؛ دلیل این امر، تنها تغییر آب‌وهوا نیست، بلکه درگیری‌های مسلحانۀ مداوم، این کشور را به‌شدت آسیب‌پذیر کرده است.

چالش‌های فزایندۀ محیط‌زیستی ایران، به نقطۀ بحران رسیده و یا بعضاً در مواردی همچون موضوع آب، از مرحلۀ بحران عبور کرده است. ناترازی منابع و مصارف آب، گردوغبار ناشی از فرسایش خاک، فرونشست زمین حاصل برداشت خارج از توان از منابع آب زیرزمینی، عدم مدیریت پسماند و آلودگی هوا، نه‌تنها باعث ایجاد مشکلات اجتماعی و محیط‌زیستی در کشور شده، بلکه بعضاً در طی سال‌های اخیر، شاهد بروز بحران‌های سیاسی و امنیتی ناشی از آن تنها به‌عنوان مثال در یک موضوع آب در خشک‌شدن دریاچۀ ارومیه (۱۳۹۰)، خوزستان (۱۴۰۰)، اصفهان (۱۴۰۰)، چهارمحال‌وبختیاری (۱۴۰۱) و سیستان (۱۴۰۲) هستیم.

در دنیای امروز، مسئولیت اجتماعی صنایع به یکی از مباحث مهم در مدیریت تبدیل شده است. مسئولیت اجتماعی، به تعهد صنایع و شرکت‌ها در قبال مسائل اجتماعی، اقتصادی و محیط‌زیستی فراتر از منافع مالی کوتاه‌مدت اشاره دارد. این مفهوم تأکید می‌کند که صنایع، نه‌تنها باید به دنبال سودآوری باشند، بلکه باید تأثیرات فعالیت‌های خود بر محیط‌زیست، کارکنان، مصرف‌کنندگان و جامعۀ پیرامون را نیز در نظر بگیرند و به بهبود شرایط محیط‌زیستی، اجتماعی و اقتصادی کمک کنند. در حوزۀ محیط‌زیست، مسئولیت اجتماعی به معنای اجرای سیاست‌ها و برنامه‌هایی است که هدف آن‌ها کاهش اثرات منفی فعالیت‌های صنعتی بر طبیعت و منابع طبیعی است.

از منظر تعداد قابل‌توجهی از دانشمندان و پژوهشگران حوزه‌های مختلف، تغییر اقلیم بحران پیش‌روی جهان است. بدیهی است که نقش همۀ کشورهای جهان در شکل‌گیری این بحران یکسان نبوده است؛ همان‌طور که همۀ کشورها به صورت مشابه و به اندازه‌ای برابر، در معرض آسیب‌پذیری از این بحران نیستند. ایالات متحدۀ آمریکا در زمرۀ بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گازهای گلخانه‌ای درجهان قرار می‌گیرد. به‌‍طور کلی این کشور تاکنون مسئول انتشار بیش از ۴۰۰ میلیون تن (۰.۴ تراگرم) گاز گلخانه‌ای است که بیش از هر کشوری در جهان است. در سال‌های اخیر مردم آمریکا باتوجه‌‍به مواردی مانند افزایش دما، تغییر در الگوهای باد و بارش، وقوع وقایع فرین، توفان‌های هولناک، گرما و سرمای شدید و...، با پیامدهای تغییر اقلیم آشنا شده‌اند و به نقل از «نیویورک تایمز»، ۷۵ درصد ازآمریکایی‌ها به تغییر اقلیم اهمیت می‌دهند. درعین‌حال رویکرد احزاب مختلف، سیاستمداران و سیاست‌گذاران آمریکایی به اين مسئله متفاوت است. در ایالات متحدۀ آمریکا، دموکرات‌ها بحران تغییر اقلیم را تهدید وجودی عصر حاضر می‌پندارند و معتقدند با پیشروی آن، امنیت ملی و ثبات جهانی در معرض خطر قرارمی‌گیرد. بر اساس نظرسنجی‌های معتبر، ۵۹ درصد از دموکرات‌ها و مستقل‌های متمایل به دموکرات‌ها، تغییر اقلیم را اولویت اصلی کشورشان و ۷۸ درصد از آن‌ها، آن را جدی‌ترین تهدید قلمداد می‌کنند. ۸۵ درصد از آن‌ها نیز معتقدند در بهترین حالت، جوامع محلی از تغییر اقلیم تأثیر می‌پذیرند.

پانزدهم تیرماه ۱۴۰۳، سیلاب تابستانی در هوای آفتابی در روستای «گزنه» در نزدیکی دماوند، موجب خساراتی در این دره شد. در سال‌های اخیر، همین محل در ۱۰ شهریور ۱۳۹۷ در نتیجۀ ذوب‌شدن یخچال‌های دماوند در درۀ گزنه و شهر گزنک با سیلاب، متحمل خسارات زیادی شد و در ۱۷ مرداد ۱۴۰۱ نیز سیل دیگری از ذوب‌شدن بخشی از یخچال‌های دماوند، موجب خسارت شد. جریان سیل و سرازیرشدن حجم زیاد رسوب با شیب تند منطقه، سیلاب‌های یخچالی و جریان‌های لاهار یا جریان واریزه‌ای را پدید می‌آورد.

حدود ۱۸ میلیون نفر بر اساس برآوردهای سال ۲۰۲۳، در سواحل پیرامون خلیج‌فارس در کشورهای این منطقه زندگی می‌کنند. خلیج‌فارس تغییرات زیادی را در آب‌های خود تجربه می‌کند؛ ازجمله افزایش دما، شوری و سطح دریاها و کاهش سطح اکسیژن. خلیج‌فارس با کاهش سطح دریا از بهمن تا اردیبهشت  و بالاتربودن سطح دریا از شهریور تا آذر، مشخص می‌شود که بیشینۀ آن در آبان و کمینۀ آن در فروردین است.

مسئلۀ تمرکز جمعیت در یک منطقه و بافت جمعیتی و گسیل جمعیت از یک منطقۀ جغرافیایی به منطقه‌ای دیگر، نه‌تنها از تغییر اقلیم تأثیر می‌پذیرد، بلکه می‌تواند به وخامت اوضاع ناشی از تغییر اقلیم در برخی مناطق بیفزاید

خزر هر روز در حال کوچک‌ترشدن است و هم‌زمان گزارش‌ها حاکی از آن است که سرریز فاضلاب و آلودگی‌ها به آن نیز در حال افزایش است. کنوانسیون خزر تنها در حد تصویب‌ مانده است. مقامات ارشد کشورهای حاشیۀ خزر، هرکدام در مورد این دریاچه ابزار نگرانی می‌کنند، اما خبری از اقدام مشترک برای آن به گوش نمی‌رسد. این‌بار هشدار از سوی بنادر شمال کشور به گوش رسیده است که تجارت دریایی نه فقط برای ایران، بلکه برای همۀ بنادر خزر در خطر است. کارشناسان اما می‌گویند، هشداردادن کافی است و خزر اکنون نیاز به احیاء دوبارۀ کنوانسیون خزر و اقدام‌های جامع مشترک به‌نفع حفظ اکوسیستم و البته اقتصاد این منطقه دارد؛ شاید احیاء این کنوانسیون، کورسوی امید دریاچه برای بازگشت دوران گذشته و رونق باشد. شاید اجماع کشورهای ساحل‌نشین، بتواند با تغییر اقلیم و روند سریع پس‌رفت و کاهش تراز سطح آب این حوض کوچک مقابله کند.

|پیام ما| در دهۀ ۹۰ سطح آب دریای خزر با کاهش حدود ۵۰ سانتی‌متری مواجهه شد و عقب‌‎نشینی دریا از ۱۰ متر تا ۱۰۰ متر در سواحل مختلف رخ داد. نتیجۀ این فرآیند، خشکی بخشی از میانکاله بود که تبعاتی چون کشت‌وکار در اراضی خشک‌شده را به دنبال داشت. تصرف زمین این منطقه توسط افراد حقیقی و حقوقی در سال‌های گذشته به‌سرعت ادامه یافته و این وضعیت با وجود طرح دعواهای حقوقی گسترده، همچنان در جریان است. در این میان مدیرکل محیط‌زیست استان مازندران، در روزهای اخیر اعلام کرد: «تاکنون ۹ هکتار از اراضی که تصرف غیرقانونی شد، به منابع ملی بازگشته است.» این خبر اما نتوانسته نگرانی‌های موجود دربارۀ تصرفات گسترده در این منطقه را مرتفع کند؛ منطقه‌ای که بر اثر فعالیت‌ انسانی و تغییر اقلیم، هرساله بر میزان خشکی‌اش افزوده می‌شود و تصرف زمین هم با قوت خود باقی است.

هشدار دربارهٔ پیامدهای تغییراقلیم به یکی از مهمترین خبرهای منتشر شده در سالهای اخیر تبدیل شده است. گزارشهای علمی منتشر شده از سوی مراکز پژوهشی در جهان نگرانی‌ها بابت پیامدهای تغییر اقلیم را تایید می‌کند. گزارش اخیر «سازمان ملی اقیانوس و اتمسفر آمریکا» یکی از این گزارش‌هاست.

از هوش مصنوعی برای ایجاد شبیه‌سازی‌ها و مدل‌های سیستم‌های محیط‌زیستی پیچیده استفاده می‌شود تا دانش‌آموزان تأثیر رفتارهای انسانی بر محیط‌زیست را درک کرده و راه‌حل‌های پایدار را بررسی کنند. به‌عنوان مثال، سیستم‌های هوش مصنوعی می‌توانند اثرات تغییر اقلیم را بر روی اکوسیستم‌های مختلف شبیه‌سازی کنند و به دانش‌آموزان نشان دهند که چگونه فعالیت‌های انسانی می‌تواند به تخریب یا حفاظت از محیط‌زیست کمک کند.