|پیام ما| زندگی شهری، با فضای محدود و خلاقیت در طراحی آپارتمان‌های جمع‌وجور مترادف شده است. با غلبه بتن و فولاد بر شهرها، علاقه‌ای هیجان‌انگیز اما قابل‌پیش‌بینی به پرورش گیاهان و باغبانی، حتی در محدودیت‌های محیط‌های شهری پرتراکم، در حال افزایش است. این علاقه صرفاً به‌دلیل توجه به جنبه‌های زیبایی‌شناختی نیست؛ زیرا مطالعات به‌طور مداوم نشان می‌دهند که ارتباط با طبیعت استرس را کاهش می‌دهد و باعث افزایش تمرکز می‌شود. با این‌حال، در محیط‌های شهری پرتراکم، چالش اصلی، یافتن راه‌حل‌های نوآورانه برای تحقق این چشم‌انداز نهفته است. به‌ویژه در آپارتمان‌هایی که محدودیت بیشتر دارد.

|پیام ما| درخت کهنسال در چندقدمی عالی‌قاپو در خیابان سپه روی زمین افتاده است و زیر تیغ اره‌ برقی قطعه‌قطعه می‌شود. شهرداری با بهانه اینکه درخت کهنسال خطر شکستن و واژگون شدن دارد، آن را از منتهی‌الیه بدنه قطع و ادعا کرده است به‌جای آن درخت جدیدی خواهد کاشت. همین اظهارات کافی است تا مشخص شود مدیران شهری تا چه اندازه به اهمیت میراث تاریخی و طبیعی اشراف دارند و با اصول و ضوابط حفظ درختان کهنسال به‌عنوان یک میراث ارزشمند بیگانه‌اند.

بیایید یک لحظه وضعیتی را تصور کنیم که آنقدر به کوچه و محله خود احساس تعلق داریم که مسئولانه برای بهبود کیفیت زندگی در آن تلاش می‌کنیم. نه‌تنها ما بلکه سایر اعضای محله نیز مراقب هستند که زباله‌ای روی زمین به حال خود رها نشود، آبیاری فضای سبز به‌طور منظم صورت گیرد و سایر امور مربوط به حفظ و نگهداری از امکانات محله بموقع انجام شود. این همان رویکردی است که امروز در یکی از محلات تهران به‌نام شهرک دانشگاه تهران کم‌وبیش جریان دارد. هفته گذشته در گزارشی در «پیام ما» با عنوان داستان «خودگردانی شورایی» یک شهرک، بررسی کردیم که ساکنان آن چگونه در پی قطع خدمات عمومی شهرداری تهران به این شهرک، الگویی داوطلبانه برای اداره امور خود ایجاد کرده‌اند. البته در سایر نقاط جهان نیز نمونه‌هایی از این شیوه اداره امور را می‌توان یافت که به آن «خودگردانی محلی» گفته می‌شود.

جنگل‌کاری نامی‌ آشنا در واژگان این روزهای محیط‌زیست است؛ چه در قالب نهضت یک میلیارد درخت سازمان منابع‌طبیعی و چه پویش‌های مختلف دولتی، خصولتی، خصوصی و مردم‌نهاد! البته پیشینه این فعالیت به هزاره‌های قبل و تمدن‌های بزرگ باستان برمی‌گردد،‌ فارغ از پیشینه،‌ آیا آنچه امروز انجام می‌شود صحیح و اصولی است؟ سال‌ها است اقداماتی در جهت ایجاد جنگل یا احیای جنگل‌های تخریب‌شده در قالب طرح‌های دولتی یا در قالب فعالیت‌های مردمی‌ انجام می‌شود. در یک دوره زمانی این طرح در قالب پویش جنگلانه در بسیاری از نقاط کشور با هدف احیای جنگل و فرهنگسازی انجام می‌گرفت. پویشی که با استقبال خوب مردم و گروه‌های مردمی‌ همراه شد. البته پیش از آغاز «جنگلانه»، در سال ۱۳۹۱ ‌تشکل دوستداران ایلام در استان ایلام، نهضت سبز زاگرس در کهگیلویه‌وبویراحمد برنامه‌های کاشت بلوط را شروع کرده بودند. حتی سال‌های قبل نیز اقداماتی صورت گرفت، اما آنها عمومی نبودند.

حیات پارک لاله و درختان سرسبز آن در خطر است. شهرداری تهران باز هم دست روی یکی از پارک‌های قدیمی و مهم گذاشته است. این‌بار با ساخت یک مخزن دفنی ۲۵۰۰ مترمکعبی، آن هم به منظور آبیاری فضای سبز پارک لاله. ساخت این مخزن بزرگ در فضای سبز و پردرخت پارک لاله انجام می‌شود و علاوه بر تخریب کامل این فضا، به این معناست که دیگر هیچ گیاه ریشه‌داری آنجا نخواهد رویید. بر اساس بررسی‌های انجام شده از مخازن ‌دفنی آب در دیگر پارک‌ها؛ مثل پارک «اندیشه»، بخشی از مخزن در محل حوض آب ساخته شده است و در پارک «میرزای شیرازی» در محل بازی کودکان که برخی از کارشناسان ادعا می‌کنند به علت عمق کم مخزن، شاید قابل بازگرداندن به وضعیت قبلی باشد. اما محل احداث مخزن پارک لاله در فضایی با درختان قدیمی و بسیار بزرگ‌تر از سایر مخزن‌های ساخته شده است. از سویی امکان کاشت و پرورش درختان به این سرعت امکان‌پذیر نیست. در ضمن این محوطه یکی از مهمترین و پرترددترین فضاهای پارک است. یعنی محل اصلی نشستن مردم در فضای سبز، مکانی با درختان و بوته های بسیار متنوع در کنار در ورودی غربی (خیابان حجاب) و نزدیک محل ورودی جنوبی.

|پیام ما| تغییر اقلیم باعث تشدید امواج گرما می‌شود که چالشی حیاتی برای طراحی فضاهای شهری ایجاد می‌کند. افزایش دما باعث تشدید مسائل بهداشت عمومی، افزایش مصرف انرژی و کاهش کیفیت کلی زندگی شهرها می‌شود. باتوجه‌به این موضوع، در طراحی شهری باید از استراتژی‌های جدید برای کاهش این اثرات به‌جای تکرار روش‌های سنتی استفاده شود.

مساحت زیادی از محدوده منطقه ۲۲ تهران گرفتار علف‌های هرزی شده‌است که می‌تواند منجر به آتش‌سوزی در این نواحی شود. به همین منظور معاون خدمات شهری و محیط‌زیست شهرداری این منطقه از علف‌زنی و پاکسازی از بوستان‌های جنگلی خبر داد.