بایگانی مطالب برچسب: سخنگوی صنعت آب
«آب نایلونی» دروغ است؟
۴۸ ساعت از هشدارهای تند و بیمهای «بنفشه زهرایی» دبیر کارگروه سازگاری با کمآبی در مورد رخدادن وضعیت «آخرالزمانی» آب در تهران و از امیدواریهای دولت مبنیبر اینکه شرایط آنگونهکه توصیف میشود، نیست و هنوز تهران تا مرحله جیرهبندی و فروش آب بستهبندی فاصله دارد، نگذشته است و دولت هنوز خیال شهروندان را از «عدم وقوع خشکی صد درصدی تهران» راحت نکرده که تصویری از آبهای بستهبندی در نایلون در فضای مجازی همراه با خبری از توزیع این نایلونها در زمان قطع آب، منتشر شد. شرکت آبفای کشور و استان تهران بلافاصله آن را تکذیب کردند و سخنگوی صنعت آب هم اعلام کرد خبری از جیرهبندی نیست. اما حقیقت ماجرا چه بود؟
درد بیعلاج «زایندهرود»
براساس آخرین آمار و طبق تابلوی منابع و مصارف دولت از حوضه زایندهرود معادل یکهزار و ۹۷۶ میلیون مترمکعب برداشت میکند. وزارت نیرو اعلام کرده است با هدف تأمین آب صنایع در این حوضه آبریز، حفظ محیطزیست استان، احیای زایندهرود و گاوخونی و جلوگیری از فرونشست بیشتر زمین، با انتقال آب دریای عمان در فاز نخست امکان انتقال ۷۰ میلیون مترمکعب آب را فراهم کرده است؛ عددی کمتر از «یکسیام» برداشت فعلی. کارشناسان هشدار میدهند که نهتنها این حجم آبی نمکزدایی شده -که اتفاقاً بسیار گران هم استحصال میشود- کمکی به محیطزیست و زایندهرود نخواهد کرد، بلکه ممکن است با گسترش بیشتر صنایع و جمعیتپذیری بهواسطه اشتغال، مشکلات محیطزیست نیز تشدید شود. کارشناسان بخش آب، فقط کاهش برداشت قابلتوجه از این حوضه را علاج میدانند. آنان معتقدند همین ۷۰ میلیون مترمکعب آب، در بخش کشاورزی جایگزین خواهد شد، نه حقابه محیطزیستی.
فرصت کوتاه برای نجات پایتخت از فرونشست
«فرونشست» در تهران شبیه هیولایی در حال پوستاندازی است که چهره عوض میکند. اینبار رئیس بخش خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی میگوید هندسه جدیدی از فرونشست زمین در منطقه ۱۸ تهران به وسعت ۵۵ هکتار در تصاویر ماهوارهای دیده شده است که خطر ریزش و تخریب مستحدثات و ساختمانها را افزایش میدهد. شکلی از فرونشست موسوم به «هالهای» که تا دو سال گذشته در تهران دیده نشده بود. بهنظر میرسد اصلیترین دلیل این رخداد که میتواند پیامدهای جدی بههمراه داشته باشد، برداشت بیشازحد آب از چاههای موجود و یا حفر چاههای جدید است. متهم توسعه چاهها در شهر تهران همیشه دو بخش بوده است: یکی تأمین آب شرب و دیگری فضای سبز تهران. محدودیتهای اجتماعی قابلملاحظهای در بخش شرب وجود دارد، اما صرفهجویی در بخش آبیاری فضای سبز به فراموشی سپرده شده است. شهرداری تهران طی سه سال سه تفاهمنامه با وزارت نیرو امضا کرد، اما مفاد هیچیک بهتمامی اجرا نشده است. رئیس بخش خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی میگوید هنوز برای مقابله با فرونشست دیر نیست و میتوان یک بازه زمانی ۵ تا ۱۰ ساله اقدامهای مؤثری برای مقابله با آن انجام داد.
«دولتیسازی» رودخانهها
رودخانهها دیگر مال مردم نیستند. حالا تمام رودخانههای کشور مالکی غیر از مردم ایران و بهنام «دولت» دارند. چهار ماه از رد لایحه حفاظت از رودخانهها و مقابله با سیلاب از سوی مجلس شورای اسلامی بهدلیل تمرکز دولت بر گرفتن مالکیت رودخانهها نگذشته که سخنگوی سازمان ثبت اسناد کشور از صدور اسناد ملکی رودخانهها بهنام دولت جمهوری اسلامی ایران به نمایندگی وزارت نیرو و شرکتهای آبمنطقهای بهموجب انعقاد یک تفاهمنامه خبر داده است. اگرچه این سازمان تعداد دقیق اسناد صادرشده را قید نکرده و از کلمه «همه» استفاده کرده است؛ «همه رودخانههای کشور»، و گرچه وزارت نیرو این اقدام را در راستای حفاظت از رودخانهها اعلام میکند، اما هم مجلس شورای اسلامی هم مرکز پژوهشهای نهاد و هم حقوقدانان بسیاری میگویند قانون اساسی چنین اجازهای به دولت نمیدهد. قانون رودخانهها را ثروت عمومی و در مالکیت مردم میداند و حاکمیت و دولت را صرفاً مدیر آن قرار داده است که کسی امکان سلب آن را ندارد.
ریشه قطعی بهاره برق کجاست؟
دولت قطعیهای برق بهاره را به گردن خشکسالی انداخته است. مدیرعامل شرکت توانیر چند روز قبل اعلام کرد میزان تولید این نیروگاههای برقابی نسبت به سال آبی گذشته به حدود یکسوم کاهشیافته است. بررسیها «پیام ما» اما نشان میدهد علیرغم اینکه نیروگاههای برقابی با ظرفیت نصبشـده ۱۲ هزار و ۲۴۹ مگاوات در رتبه دوم ظرفیت نصبشده در کشور پس از نیروگاههای سوخت فسیلی قرار دارند و سهمی بیش از ۱۰ درصدی از کل ۹۳ هزار مگاوات نیروگاههای نصبشده در کشور دارند؛ اما تقریباً در چندسال گذشته در کمتر سالی از این ظرفیت بهطور کامل استفاده شده است. بهطور مثال، «مصطفی رجبی مشهدی»، سخنگوی صنعت برق کشور، سال ۱۴۰۰ اعلام کرده بود در تابستان بهطور متوسط فقط چهار تا پنج هزار مگاوات از نیروگاههای برقابی وارد مدار بوده است و طبق آمار تفصیلی صنعت برق ایران در سال ۱۴۰۲، سهم نیروگاههای برقابی از سبد تولید برق کشور پنج درصد است.
دعوای آب در کویر
وقتی شهروندان یزد در آخرین روزهای اسفند ۱۴۰۳ تقویم سال ۱۴۰۴ را ورق میزدند تا برای تعطیلات نوروز برنامهریزی کنند، انتظار نداشتند با افزایش غیرمنتظره روزهای تعطیل مواجه شوند. درست وقتی همه ایران آماده میشد تا پس از دو هفته تعطیلات نوروزی به سر کار خود بازگردند، استان یزد بهدلیل تشدید تنش آبی، دو روز دیگر (شنبه و یکشنبه، ۱۶ و ۱۷ فروردین) هم تعطیل اعلام شد. ماجرا از این قرار بود که در تعطیلات نوروزی، گروهی در اصفهان خطوط انتقال آب به یزد را شکستند و باعث قطع جریان آب از اصفهان به یزد شدند. این اتفاق نهفقط یزد را با بحران آب روبهرو کرد بلکه در اصفهان نیز موجب افزایش اعتراض کشاورزان به تأمین نشدن حقابه بخش کشاورزی شد. مسئلهای که ابعاد موضوع را از حوزه استانهای درگیر خارج کرد و موجب شد معاون سیاسی و امنیتی وزارت کشور هم در موضوع مداخله کند. بااینحال، بهنظر میرسد هیچکدام از اقدامات انجامشده، چه از سوی استان یزد و چه اصفهان، معطوف به حل مسئله نیست. با دستور استاندار اصفهان سد زایندهرود بهمنظور تأمین آب مورد نیاز کشاورزی باز شد و استاندار یزد هم اعلام کرد پس از تعمیر و برقراری دوباره اتصال لولههای انتقال آب تمام همِّ استان را برای مراقبت از آن به کار خواهد گرفت. اما شرکت مدیریت منابع در جستوجوی راهحل دیگری است. راهحلی که بتواند به یک دعوای قدیمی میان سه استان درگیر در حوضه زایندهرود (چهارمحالوبختیاری، اصفهان و یزد) پایان دهد: «باید برای بارگذاریهای اضافه از این حوضه فکری کرد.» این جملهای است که «عیسی بزرگزاده»، سخنگوی صنعت آب، بر آن تأکید میکند.
بسترِ آفتاب خورده سدهای تهران
روند گرمایش فعلی زمین در ۱۰ هزار سال گذشته بیسابقه است و میانگین افزایش دمای کشور ما با سرعتی دوبرابر روند جهانی پیش میرود. رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی کشور، در گفتوگو با «پیام ما» از پیشبینی این مرکز برای افزایش ۱ تا ۲ درجهای دما در این تابستان در منطقه خاورمیانه خبر میدهد. احد وظیفه میگوید ما با تابستانی مواجه میشویم که بیشتر از حد معمول گرم است. تابستانی طولانی و گرم، کاهش متوالی متوسط بارندگی تهران برای پنجمین سال و کاهش ذخایر سدها منجر شده که از دید رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی کشور، پایتخت دیگر از مرحله تنش آبی گذشته و وارد بحران شده و مدیران به دنبال آن هستند تا از طریق انتقال آب بین حوضهای از سد طالقان و حفر چاههای عمیق و بیشتر این تابستان به سر رسد. نه پایتخت بلکه خراسان رضوی نیز به این شرایط رسیده، سدها خالیتر از هر زمان دیگری است و نیروگاههای برق - آبی بیشتری از مدار خارج میشود، شرایطی که منجر شده تا دبیرکل فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته مهر تأییدی بر ناترازی برق بالای ۲۴ هزار مگاواتی بزند.
۲۴ هزار مگاوات ناترازی برق در تابستان
وضعیت سدهای کشور چنان بحرانی است که کفاف تأمین آب را نمیدهد، چه برسد به تولید برق. سد کرج که بیش از ۴۰ درصد آب شرب تهران را تأمین میکند، با تنها ۷ درصد پرشدگی در شرایطی بیسابقه و کاملاً بحرانی قرار دارد. بهدلیل افت چشمگیر حجم آب موجود در مخزن، نیروگاه برقابی سد زایندهرود هم از مدار خارج شده است. کاهش ۴۵ درصدی بارندگیها مشکل آب تهران را بیشتر کرده است؛ هنوز رسماً خبر جیرهبندی آب در پایتخت تأیید نشده است، اما بحران آب پشت سدها، با از مدار خارجکردن نیروگاههای برقابی خبر تشدید ناترازی برق در تابستان امسال را تأیید کرده است. «سید هاشم اورعی» و «امیرحسین شاهپوری»، کارشناسان حوزه انرژی، معتقدند با از مدار خارج شدن نیروگاههای برقابی عدد ناترازی به بیش از ۲۴ هزار مگاوات، معادل یکسوم مصرف برق میرسد.
