بایگانی مطالب برچسب: رودخانه هیرمند
زنگ خطر امنیتی برای بحران آب
بهعنوان یک تحلیلگر امنیت، باور دارم که بحران آب دیگر یک مسئله صرفاً زیستمحیطی یا طبیعی نیست، بلکه چالشی اساسی برای امنیت ملی، اجتماعی و اقتصادی کشورهاست. در کشوری مانند ایران که در منطقه خشک و نیمهخشک جهان قرار دارد، مدیریت منابع آبی بیش از هر زمان دیگری به یک مسئله امنیتی تبدیل شده است. کاهش شدید منابع آبی، بهرهبرداری نادرست و سیاستگذاریهای غیراصولی، شرایطی را ایجاد کرده که امنیت آب در ایران در معرض تهدید جدی قرار گرفته است. در این گزارش، با تأکید بر سه محور اصلی حقوق محیطزیست، توسعه پایدار و حکمرانی مطلوب، دلایل بحران و راهکارهای برونرفت از این شرایط را بررسی خواهم کرد.
سیستان، خط مقدم امنیت آبی کشور
حقابه هیرمند؛ مطالبه واحد مردم سیستان از پزشکیان در سفر رئیسجمهوری به این استان بود
بحران حقوقی در آب هیرمند
بحران آب در ایران یکی از بحرانیترین چالشهای زیستمحیطی و اقتصادی است که پیامدهای گستردهای برای آینده کشور دارد. کاهش منابع آب، تغییرات آبوهوایی و سوءمدیریت سیستمهای آبی منجر به مسائلی مانند خشک شدن دریاچهها، کاهش سطح آبهای زیرزمینی و افزایش بیابانزایی شده است. در این میان، بحران حقوق آب برونمرزی -بهویژه در مورد رودخانه هیرمند و دریاچه هامون- اهمیت ویژهای دارد. این موضوع که با روابط سیاسی و دیپلماتیک ایران با افغانستان و تخصیص منابع آبی گره خورده است، توجه عاجل را میطلبد. این تحلیل به بررسی بحران آب ایران با تمرکز بر مناطق خشک مانند سیستانوبلوچستان میپردازد و درعینحال نقش محوری شفافیت، پاسخگویی و بودجهبندی جدید دولت را در رسیدگی به این مشکل برجسته میکند.
شرق ایران؛ تهدیدی بهنام سدهای طالبان
درحالیکه هنوز آثار زیانبار ناشی از احداث بند «کمالخان» بر رودخانه هیرمند و انحراف آب این رود به سمت شورهزار «گودزره» بر تارک تالاب بینالمللی هامون خودنمایی میکند و یکی از موارد مناقشه بین دولتمردان ایران و افغانستان است شوک ناشی از روبهاتمام بودن کار ساخت سد بخش آباد، مردم سیستان را بیشازپیش در تنگنای ماندن یا رفتن قرار داده است. منطقه سیستان بیآبی ناشی از بند «کمالخان» و بی هوایی برگرفته از سد «بخشآباد» را هنوز هضم نکرده است که رسانهها خبر شروع مطالعات سد جدیدی بنام سد «کجصمد» بر خاشرود را منتشر کردهاند.
دیپلماسی «اعظم»
دیپلماسی عمومی راهکار مقابله با سدسازیهای افغانستان
انتظارات از دولت چهاردهم برای تامین آب سیستان و بلوچستان
اصلاحِ ناصواب
تصاویر ماهوارهای نشان میدهد جریان آب محدودی که از هیرمند بهسمت ایران جریان داشته، قطع شده است؛ اما مسیر آب بهسمت گودزره همچنان باز و آب بهسمت این شورهزار در جریان است. ۱۷ اردیبهشت امسال یعنی حدود ۲۰ روز پیش حجم آب منحرفشده بهسمت شورهزار گودزره ۲.۷ میلیارد مترمکعب بوده که مساحتی حدود ۸۰۰ کیلومتر را در آب فرو برده است. حجم مساحت اشغالشده تا امروز، ۶ خرداد با افزایش حدود ۱۰ درصد به حدود ۹۰۰ کیلومتر رسیده است. میتوان محاسبه کرد احتمالاً تا این زمان حدود سه میلیارد مترمکعب آب بهسمت گودزره منحرف شده است. دو سال پیش که آب سیلاب هیرمند بهسمت سیلاب گودزره هدایت شده بود، وزارت نیرو مساحت آب را در حدود ۳۰۰ کیلومتر برآورد کرده بود. یعنی حالا طالبان آبی با حجم سه برابر را به گودزره فرستاده است. نمایندهٔ ویژهٔ رئیسجمهوری در امور افغانستان در نخستین روزهای اردیبهشت امسال اعلام کرده بود بند کمالخان به درخواست ایران و با پذیرش طالبان، اصلاح شده است. حالا اما «حسن کاظمی قمی» میگوید «اصلاح اشتباه در تاج بند انحرافی کمالخان» آب را بهسمت شورهزار هدایت کرده است.
حبس حقابهٔ ایران در «کمالخان»
بعد از دو سال و در پی بارشهای اخیر در افغانستان، آب رودخانهٔ هیرمند به ۱۵۰ کیلومتری ایران رسید. تصاویر ماهوارهای مؤید این موضوع هستند، اما آبی که تا کمالخان رسید و آن را سرریز کرد، بهسمت ایران نیامده است. این درحالیاست که نه وزارت امور خارجه کشور و نه وزارت نیرو هیچ موضع رسمی در مورد سیلاب اخیر هیرمند و مهار آن بهوسیلهٔ سازهٔ کنترلی کمالخان نگرفتهاند، اما طالبان در یک موضع پیشدستانه اعلام کرد همچنان حقابهٔ ایران را به رسمیت میشناسد، اما آب هیرمند فقط بهاندازهٔ شهروندان افغانستان است. این درحالیاست که پیشتر و پیش از بهرهبرداری از بند کنترلی کمالخان و کانالهای انحرافی بهسمت گودزره، با وجود سرباز زدن حاکمان افغانستان از تأمین حقابهٔ ایران، لااقل سیلابهای هیرمند به ایران وارد میشد.
موضعگیری دوگانه دربارهٔ حقابهٔ هیرمند
|پیام ما| وزیر نیرو میگوید «حقابه ایران از هیرمند طبق معاهده در سال جاری رهاسازی شود» اما سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرده که مقرر شده است تا رهاسازی آب به تالاب هامون «در صورت بارش» انجام شود. اینها خروجیهای دیدار دو مقام بلندپایهٔ ایران با معاون رییسالوزرای طالبان در تهران است. دیدارهایی که اگرچه خبرگزاری دولت از این دیدار با عنوان «دیپلماسی محیط زیست، پیشتاز سیاستهای دولت سیزدهم» یاد کرده است اما در عمل، دو دو موضع کاملاً متفاوت از قول مسئولان ارشد سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت نیرو منتشر شده است.
