«اگر ۱۰ سال قبل کسی می‌گفت در مازندران غبار وجود دارد، همه فکر می‌کردند شوخی می‌کند، حالا چی؟ غبار به اینجا هم رسید.» این جمله را یکی از اهالی بابل می‌گوید که در چندین عکس و فیلم از آنجا در کانال بابلی‌ها و دیگر کانال‌ها، این شهر را هم با ریزگرد اندک نشان می‌دهد. در سال‌های اخیر غبار راهش به گلستان و بعد مازندران باز شد. مهمترین راهی که غبارها طی کرده‌اند، از بیابان قره‌قوم ترکمنستان بوده؛ اما حالا که آب خزر عقب نشسته، بیم افزایش غبارهای داخلی هم بالا گرفته است. شن‌های ساحل با پسروی دریا رطوبت خود را از دست می‌دهند و آب دریا که قبلاً تالاب‌های مهم استان‌های شمالی را سیراب می‌کرد، هر روز کم‌رمق‌تر از قبل می‌شود. چنانچه استاندار مازندران در روزهای اخیر گفت «۱۵ هزار هکتار از ۴۵ هزار هکتار پهنه آبی تالاب میانکاله رو به خشکی رفته است.»

هر روز ۸۰۰ نفر در اهواز به‌دلیل مواجهه با گردوغبار به مراکز درمانی و بیمارستان‌ها مراجعه کرده‌اند. از تعداد مردم آسیب‌دیده از غبار در شهرهای دیگر خوزستان آماری در دسترس نیست. اکنون چهار روز است که خوزستانی‌ها در هوای آلوده به گردوغبار نفس می‌کشند. غباری که از عراق به کشور وارد شده، شهربه‌شهر پیش رفته است، چنان‌که هشدارهای قرمز و نارنجی در پی توفان‌های شدید، زندگی را در جای‌جای استان‌های غرب و جنوب‌غرب کشور به تعلیق درآورده است. غبار در دو روز گذشته علاوه‌بر خوزستان، کردستان، کرمانشاه، ایلام، لرستان، کهگیلویه‌وبویراحمد و بسیاری نقاط دیگر را درنوردیده و حیات شهروندان را به خطر انداخته است. اداره‌کل هواشناسی خوزستان درباره ورود و تأثیر توده گردوخاک با منشأ کشور عراق، از روز دوشنبه تا پایان هفته هشدار داده و گفته بود افزایش سرعت باد، احتمال برخاستن گردوخاک محلی را هم به‌همراه دارد. در هشدارهای هواشناسی اعلام شده بود این پدیده ابتدا مناطق غربی، جنوب‌غربی و شمال‌غربی و سپس مناطق مرکزی و سایر نقاط خوزستان را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد و موجب کاهش دید افقی و افت کیفیت هوا می‌شود. طبق تصمیم کارگروه اضطرار آلودگی هوا، دیروز همه‌ مدارس استان خوزستان غیرحضوری برگزار شد. این شرایط در روز دوشنبه باعث دورکاری ادارات و تعطیلی دانشگاه‌ها در ۱۶ شهر خوزستان شد و یک روز پیش آن، یعنی یکشنبه (۱۴ اردیبهشت)، مدارس خوزستان در نوبت صبح غیرحضوری و مدارس نوبت عصر آبادان و خرمشهر هم غیرحضوری برگزار شد. پیش‌ازاین نیز به‌دنبال گردوغبار شدید همرفتی در ۱۰ اردیبهشت مدارس و دانشگاه‌ها در ۱۳ شهر غیرحضوری شد.

آتش‌سوزی نیزارهای هورالعظیم امسال زودتر از همیشه زنگ خطر را به صدا درآورده است. هزاران هکتار از این تالاب مرزی در حالی طعمه حریق شد که رایزنی‌ها برای خاموش کردن آتش در بخش عراقی هور این‌بار هم به نتیجه نرسید. تا جایی که سید محمدرضا موالی‌زاده استاندار خوزستان دوم اردیبهشت در دیدارش با رئیس‌جمهور درباره طرح پیشنهاد برگزاری یک اجلاس منطقه‌ای برای مقابله با بحران ریزگردها، آتش‌سوزی‌های اخیر هورالعظیم را هم پیش کشید و گفت: «با توجه به آتش‌سوزی‌های مکرر در هورالعظیم و تأثیر مستقیم آن بر تشدید بحرانِ ریزگردها در استان‌های جنوبی لزوم برنامه‌ریزی دقیق وجود دارد.»

عمر پروژه از دو دهه هم گذشته و گویی قرار نیست سایه تهدید آن از سر نقوش برجسته بی‌نظیر باقیمانده از عصر ساسانیان کم شود. همچنان، مدیران شهری چشم به دشت کاهو و محوطه‌های پیش‌ازتاریخی دارند که قرنها در همسایگی تاق‌بستان آرام گرفته‌اند. پروژه تله‌کابین کرمانشاه به گواه بنری که در نزدیکی این اثر نصب شده، باز هم از سر گرفته شده است و به‌رغم مخالفت صریح میراث‌فرهنگی، از سوی مجریان پروژه و مدیران شهری و استانی در حال پیگیری است. «بیژن کلهرنیا»، پژوهشگر حوزه معماری و شهرسازی، معتقد است اجرای این پروژه از هر زاویه‌ای که بررسی شود، توجیه منطقی و علمی ندارد. اجرای آن نام این اثر کم‌نظیر جهانی را برای همیشه از فهرست میراث جهانی حذف می‌کند اما این تنها آسیبی نیست که این پروژه به کرمانشاه و تاق‌بستان می‌زند. نگاه کوتاه‌مدت مدیران می‌تواند معامله سنگینی برای مردم کرمانشاه رقم بزند. معامله‌ دوسرباختی که در آن اجرای پروژه‌ای که به‌زعم کارشناسان شهرسازی در دنیا دیگر مورد توجه نیست، به حفظ و جهانی شدن اثری ارزشمند و منحصربه‌فرد ارجحیت دارد.

| پیام‌ما | سال‌هاست که هجوم گرد‌وغبار سلامت شهروندان را به‌ویژه در استان‌های نیمه جنوبی کشور تهدید می‌کند. در یک دهه اخیر استان‌های مرکزی و شمالی نیز از تهدید ریزگردها با منشأ داخلی و خارجی نیز مصون نمانده‌اند. طوفان گرد‌وغبار در هفته گذشته تعداد قابل‌توجهی از استان‌های کشور از جمله یزد، همدان، کرمان و خوزستان را درگیر کرد و حتی استان کرمانشاه را به تعطیلی کشاند و موجب شد یک‌بار دیگر موضوع مقابله با گردوغبار در دستورکار دولت قرار گیرد. سخنگوی دولت در نشست خبری دوم اردیبهشت اعلام کرد وزارت امور خارجه تقویت دیپلماسی محیط‌زیستی را در دستورکار دارد و برای مقابله با کانون‌های فرسایش داخلی برنامه‌های نهال‌کاری، آبخیزداری و آبخوان‌داری از سوی دولت دنبال می‌شود. مهاجرانی می‌گوید دولت متأسف است که هجوم ریزگردها مشکلاتی را برای شهروندان ایجاد کرده است. جمله‌هایی که با هر بار تشدید پدیده ریزگرد از سوی مسئولان شنیده می‌شود، اما اقدامات در هیچ دولتی به نتیجه نرسیده و فقط روی کاغذها مانده است. اکنون دولت چهاردهم نیز مؤثرترین عمل انجام‌شده برای مقابله با کانون‌های گردوغبار را فعال شدن دبیرخانه مقابله با گرد‌وغبار در سازمان حفاظت محیط‌زیست اعلام می‌کند.

«دوباره دفن شدیم؛ باز هم با خانه و زندگی‌مان. باز هم ماشین، گلدان‌ها و هرچه در حیاط خانه بود، زیر تلی از خاک دفن شد. دوباره همه‌چیز از اول. انگار نه انگار که همین چندی قبل برای استقبال از نوروز خانه‌تکانی کرده بودیم. دوباره باید خانه‌تکانی می‌کردیم، وگرنه زیر این‌همه خاک می‌ماندیم. اول از همه باید ماشین را می‌شستیم و بعد حیاط و گلدان‌ها، وگرنه همه آن خاکی که روی زندگی‌مان نشسته بود، می‌آمد داخل خانه.» این روایت «محمد» است که در جراحی زندگی‌ می‌کند. برای او پژوی سفیدش اهمیت ویژه‌‌ای دارد و روی آن خیلی حساس است. پنجشنبه که شروع کرد به شستن ماشین، لایه‌لایه گل جدا می‌کرد. آن روز که طوفان گردوغبار به جان خوزستان و جراحی افتاد،‌ ماشین، باغچه،‌ دیوارهای خانه‌، کف حیاط، کوچه و خیابان، ورودی شهر، ساختمان نیمه‌تمام، میدان‌، نخلستان و رودخانه زهره با خاک دفن شدند. مردم در خانه‌ها پناه گرفتند تا طوفان بگذرد. یک روز و نیم بعد محمد سراغ ماشین رفت، تلاش کرد خاک را از آن جدا کند‌، جدا نمی‌شد،‌ کار سخت بود تا بالاخره لایه قهوه‌ای را کنار زد و سفیدی پژو پیدا شد. محمد در جدال با مصیبت بارش خاک تنها نبود‌؛ ساکنان دو استان خوزستان و ایلام سه‌شنبه و چهارشنبه شرایطی مشابه او داشتند. بالاخره باد فرو نشست و لایه ضخیمی از خاک بر زندگی و طبیعت این دو استان آرام گرفت! بعد از آن دوباره صدای اظهارنظر مدیران کل منابع‌طبیعی خوزستان و ایلام بلند شد که بگویند منشأ این طوفان‌ها خارجی است، هرچند برای کنترل چشمه‌های گردوغبار داخلی هم منابع مالی لازم را در اختیار ندارند.

|پیام ما| تعطیلی مدارس و ادارات استان‌های مختلف، در همین ابتدای سال باز هم تیتر اخبار شد. ورود طوفان گردوغبار از مرز عراق و عربستان، امروز بیست‌وششم فروردین‌ماه آسمان نیمه‌ جنوب و غرب کشور را نارنجی کرد. ریزگردهایی که از بیابان‌های خشک عربستان و عراق به ایران رسیده‌ بودند با کاهش کیفیت هوای چندین استان، هشدارها برای کاهش دید و افزایش آلاینده‌های هوا را جدی‌تر از همیشه کردند؛ به‌طوری‌که نگرانی‌ها درباره سلامت عمومی بار دیگر به اوج خود رسید. امروز نمایندگان مجلس شورای اسلامی با تصویب تقاضای تحقیق و تفحص از عملکرد سازمان حفاظت محیط‌زیست در مقابله با پدیده گردوغبار موافقت کردند. اقدامی که نایب‌رئیس فراکسیون محیط‌زیست مجلس درباره آن به «پیام ما» می‌گوید: «انتظار داشتیم سازمان محیط‌زیست در زمینه دیپلماسی محیط‌زیستی فعال‌تر عمل کند، چراکه بخشی از منشأ ریزگردها در کشورهای همسایه قرار دارد.»