حامد حکمت‌آرا

پس از استقلال هند و پاکستان در سال ۱۹۴۷، مرزهای ترسیم‌شده بین این دو کشور از داخل حوضه سند عبور کرد و تقریباً اکثر سرشاخه‌های سند در داخل هند قرار گرفت. این امر، هند را به دولت ساحلی بالادستی و پاکستان را به دولت ساحلی پایین‌دستی تبدیل کرد. در همین راستا، شیوه کنترل آب‌های حوضه سند در طول جنگ بین دو کشور بین سال‌های ۱۹۴۷ و ۱۹۴۸، یکی از اصلی‌ترین کانون‌های اختلاف بود. پاکستان به‌طور ویژه‌ای به آب‌های حوضه سند وابسته است؛ به‌طوری‌که حدود ۹ درصد از منابع آبی این کشور برای مصارف مختلف از جمله آشامیدنی و کشاورزی از رودخانه‌های این حوضه تأمین می‌شود. درواقع، همان‌گونه‌که مصر هدیه نیل و ازبکستان هدیه آمودریاست، پاکستان نیز هدیه سند است. هند نیز حدود ۲۵ درصد از آب‌های حوضه سند را برای مصارف مختلف خود استفاده می‌کند. هرچند رودخانه‌های مهم دیگری از جمله گنگ و براهماپوترا نیز در مناطق شمالی هند جریان دارند که همچون سند از رشته‌کوه‌های هیمالیا سرچشمه می‌گیرند.

پیمان آب‌های رود سند (IWT) معاهده‌ای برای توزیع آب بین پاکستان و هند برای استفاده از آب موجود در رود سند و شاخه‌های این رود است که کارهای تنظیم و مذاکرات آن توسط بانک جهانی انجام شد. هر دو کشور در این معاهده توافق کردند داده‌ها را مبادله کنند و در استفاده بهینه از منابع آب حوضه سند، کمیسیون موظف است حداقل سالی یک بار برای بحث در مورد اختلافات احتمالی و همچنین ترتیبات همکاری برای توسعه سیستم رودخانه‌های حوضه سند تشکیل جلسه دهد. هریک از طرفین باید طرف دیگر را از برنامه‌های ساخت هر کار مهندسی که بر طرف دیگر تأثیر می‌گذارد، مطلع کند و داده‌هایی در مورد چنین کارهایی ارائه دهد. همچنین یک کمیسیون بین‌المللی برای نظارت بر اجرای صحیح توافق ۱۹۶۰ و حل اختلافات ایجاد شد تا در صورت بروز مشکلات یا اختلافات در استفاده از منابع آبی مشترک، کمیته‌هایی برای بررسی و حل و فصل این مسائل تشکیل شود.

منطقهٔ مهم و تاریخی سیستان شامل پنج شهرستان زابل، زهک، هیرمند، نیمروز و هامون با حدود ۴۰۰ هزار نفر جمعیت در شمال استان سیستان‌وبلوچستان واقع شده است. وجود بقایای دولت‌شهر باستانی پنج‌هزار سالهٔ ایران تحت عنوان «شهر سوخته» در شهرستان هامون، نشانگر قدمت بالای تاریخی منطقهٔ سیستان است. این منطقهٔ حاصلخیز و هموار از هزاران سال پیش، محل اصلی بهره‌برداری از آب رودخانهٔ هیرمند بوده و نقاط کوهستانی بالادست این رودخانه واقع در افغانستان کنونی، مصرف آب کمتری در مقایسه با سیستان ایران داشته‌اند.