می‌خواهیم جهان پس کرونا را چگونه بسازیم؟ حالا که با ساخت واکسن جرقه‌های امید ایجاد شده است، تصمیم داریم در زندگی جدید پس از قرنطینه و همه‌گیری چگونه زندگی کنیم؟ این سوال فقط یک مسئله شخصی نیست بلکه به همه ابعاد زندگی جوامع ربط دارد. تصمیم‌گیران بزرگ دنیا، سران کشورها و اقتصادهای بزرگ هم باید در مورد اینکه جهان پس از کرونا چگونه باشد، تصمیم‌گیری کنند. آیا اقتصاد سبز در این تصمیم‌گیری‌ها جایی خواهد داشت یا همچنان با نادیده انگاری برخی تصمیم‌سازان قرار است که به استقبال بحران دیگری برویم؟ حمل‌و‌نقل سبز یکی از راه حل‌های پیش روی کشورها برای دوران کرونا و پس از آن است. کارنامه کشورها در این زمینه چگونه است؟

با آغاز واکسیناسیون کووید-19 در جهان، امیدواری برای ورود به دوره احیا پس از همه‌گیری به وجود آمده است، با پیش‌روی واکسیناسیون حتی تا بالای 50 درصد از جمعیت در برخی کشورها، به نظر می‌آید که کم‌کم شرایط حذف محدودیت‌ها در این کشورها آغاز و زندگی و فعالیت مانند قبل به جریان بیفتد، همین مسئله سبب شده است که اغلب کشورهای بزرگ بسته‌های محرک اقتصادی را برای احیا فعالیت‌های اقتصادی تهیه کنند. در این شروع دوباره سوال بزرگی پیش روی برنامه ریزان وجود دارد؟ چگونه می‌خواهیم آغاز کنیم.

دنیای جدید بعد از کرونا قرار است چگونه باشد؟

همه‌گیری ویروس کرونا تلنگر که نه، بلکه سیلی محکمی بود تا یادآوری کند بحران‌های جهانی تا چه حد می‌تواند آسیب‌زا و وحشت‌آور باشد بنابراین به دنیا این پیام هشدار رسید که احتمال هرگونه بحران جهانی جدید را باید بسیار جدی گرفت. یکی از بحران‌های بالقوه‌ای که در پیش روی جهان قرار دارد مسئله گرمایش زمین و بحران‌های محیط زیستی دیگر است بنابراین به نظر می‌آید که در دوره احیا کشورهای توسعه یافته قصد دارند شروع مجدد خود را متفاوت و با در نظر گرفتن این مسائل آغاز کنند.
بر این اساس موسسات پژوهشی بزرگ در حال کار کردن بر روی پروژه‌های هم راستا با محیط زیست یا به اصطلاح سبز هستند.
یکی از این موسسات، موسسه منابع جهانی است. این موسسه در پژوهش جدید خود بر روی حمل‌و‌نقل سبز تمرکز کرده و اعلام کرده است که حمل‌و‌نقل سبز برای احیایی قوی پس از همه‌گیری کووید-19 ضروری است. احیای سبز می‌تواند 52 میلیون شغل جدید در جهان ایجاد کند که 20 درصد آن در بخش حمل‌و‌نقل است.
مطالعات معاونت بررسی‌های اقتصادی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران بر روی این پژوهش نشان میدهد که همچنان در بیشتر کشورها بسته‌های محرک مالی اقتصادها برای مهار همه‌گیری کووید-19 بیشتر از بخش سبز، معطوف به بخش خاکستری یعنی بخش غیر هم راستا با محیط زیست است.
با بررسی این بسته‌های محرک اقتصادی مشخص شده است که به ترتیب در امریکا (بسته دولت بایدن)، اتحادیه اروپا، انگلستان و آلمان شاخص مشارکت مخارج سبز (مخارج مالی اقتصادها در راستای حفظ و بهبود محیط زیست) برای مهار بحران اقتصادی همه‌گیری کووید-19 بیشتر از شاخص مشارکت خاکستری (مخارج مالی اقتصادها که در راستای حفظ و بهبود محیط زیست نیست) است.
این بررسی‌ها نشان می‌دهد که این دو شاخص در کشور کره‌جنوبی برابر است و در کشورهای آفریقا، مکزیک و آمریکا ( در دوره ترامپ) مشارکت مخارج سبز در بسته محرک مالی اصلا وجود ندارد.

سهم حمل‌و‌نقل سبز چقدر است؟

در بسته‌های محرک اقتصادی در جهان سهم مخارج مالی محرک بخش حمل‌و‌نقل سبز در مجموع 89 میلیارد دلار است در حالی که این مبلغ برای بخش خاکستری 170 میلیارد دلار است.
این یعنی 66 درصد از کل مخارج مالی در بسته محرک های اقتصادی، در بخش حمل‌و‌نقل از نوع خاکستری است و تطابقی با اقتصاد سبز ندارد.
موسسه منابع جهانی معتقد است که برای توسعه حمل‌و‌نقل سبز در زمان احیای پس از همه گیری کووید-19 سیاستگذاران کشورها باید 3 رویکرد را در نظر داشته باشند : الکتریکی کردن حمل‌و‌نقل، هدایت سفرها به استفاده بیشتر از مدل‌های با کارایی بالای انرژی و سرمایه‌گذاری در حمل‌و‌نقل انبوه با کیفیت.
بررسی‌ها نشان می‌دهد که هر یک میلیون دلار سرمایه‌گذاری در گسترش حمل‌و‌نقل عمومی و ایجاد زیرساخت فعال حمل‌و‌نقل 23 تا 29 شغل ایجاد می‌کند. همین میزان سرمایه‌گذاری در ساخت وسایل نقلیه برقی 16 تا 22 شغل و سرمایه گذاری در نصب ایستگاه‌های شارژ 15 تا 21 شغل ایجاد می‌کند.
از سوی دیگر سرمایه‌گذاری یک میلیون دلاری در جاده‌سازی هم باعث ایجاد 8 شغل می‌شود.

فرصت کلیدی برای انجام 5 اقدام

موسسه منابع جهانی عنوان می‌کند که دوره احیا پس از همه‌گیری کووید-19 که کشورها در حال برنامه‌ریزی برای بسته‌های محرک اقتصادی هستند فرصتی کلیدی برای کشورها است تا 5 اقدام مهم را در راستای توسعه حمل‌و‌نقل سبز انجام دهند.
اولین اقدام در این راستا، تقویت حمل‌و‌نقل عمومی به طور کلی است، دومین اقدام تقویت تعهدات برای ایجاد حمل‌و‌نقلی فعال است، گسترش زیرساخت‌های فعال و سپس دائمی کردن آن‌ها مانند ایجاد مسیر دوچرخه سواری جدید می‌تواند در این زمینه بسیار تاثیر‌گذار باشد.
اقدام دیگر الکتریکی کردن حمل‌و‌نقل است. برخی بررسی‌ها نشان می‌دهد که هزینه‌های عملیاتی و تعمیر و نگه‌داری اتوبوس‌های برقی به ترتیب 70 درصد و 37 درصد کمتر از اتوبوس‌های دیزلی است. چهارمین اقدام، هدایت مردم به سمت استفاده از حمل‌و‌نقل ریلی و همین‌طور حمل‌و‌نقل کالاها با حمل‌و‌نقل ریلی است. مصرف انرژی راه‌آهن سریع‌السیر در هر کیلومتر- مسافر، 65 تا 80 درصد کمتر از مصرف انرژی در حمل‌و‌نقل هوایی در مسافت کوتاه است.
و در نهایت تحقیق و توسعه پاک برای بخش‌های سخت، پنجمین اقدام مطرح شده است. بخش‌های سخت آن گروه فعالیت‌هایی هستند که با تقاضای روزافزون همراه بوده و جایگزینی سوخت‌های فسیلی در آنها به سهولت امکان‌پذیر نیست. از جمله این گروه‌ها می‌توان به باربری‌های سنگین، هواپیماها و شناورهای بزرگ اشاره کرد.