شرکت خودروسازی سایپا در حالی پیش فروش محصول جدیدش به نام «شاهین» را آغاز کرده که سازمان حفاظت محیط زیست بر غیرقانونی بودن این اقدام تاکید می‌‌کند. فروش غیرقانونی خودروهایی که مجوزهای محیط زیستی ندارند در سال‌های اخیر همواره محل مناقشه بوده است.
برای نمونه تخلف چندباره خودروسازان در پیش‌فروش خودروهای دارای استاندارد یورو‌4 که خلاف ضوابط قانون هوای پاک بود در سه سال اخیر همواره محل اختلاف سازمان حفاظت محیط زیست و خودروسازها بوده است. چرا که مطابق قانون باید این خودروها دارای استاندارد یورو 5 باشند.
در تازه‌ترین اتفاق خودروی شاهین نتوانسته مجوز محیط زیستی برای تولید و شماره‌گذاری بگیرد و از همین رو پیش‌فروش آن غیرقانونی است. بررسی‌های روزنامه «پیام‌ما» نشان می‌دهد که کمیته خودرو به عنوان نهاد زیر مجموعه وزارت صمت وظایف قانونی‌اش را انجام نداده و از سوی دیگر سایپا هنوز مدارک لازم را برای اخذ مجوز به سازمان محیط زیست ارسال نکرده است.
ماده «چهار» قانون هوای پاک مصوب سال 1396، می‌گوید: «سازمان حفاظت محیط زیست موظف است؛ از تولید و ورود وسایل نقلیه‌ای که حدود مجاز آلایندگی را رعایت نکرده‌اند، جلوگیری کند. پیش‌فروش یا فروش این‌گونه وسایل نقلیه موتوری ممنوع است»، بنابراین پیش‌فروش خودروی شاهین بدون دریافت مجوزهای محیط زیستی لازم، خلاف متن صریح این ماده از قانون است.
اما مسئولیت این اقدام غیرقانونی بر عهده چه کسی است؟
از آنجا که صدور مجوز پیش‌فروش خودروها به عهده کمیته خودرو زیرمجموعه وزارت صمت است، این بار مسئولیت این اقدام متوجه وزارتخانه صنعت است. زیرا بدون استعلام از سازمان حفاظت محیط زیست اجازه پیش فروش شاهین را صادر کرده است. در این‌باره محمد مهدی میرزایی، رئیس مرکز هوا و اقیلم سازمان حفاظت محیط زیست، به «پیام‌ما» می‌گوید که قبل از صدور مجوز پيش فروش خودروها، باید استعلام‌های لازم در خصوص دارا بودن مجوزهای محیط زیستی از سازمان محيط زيست صورت پذيرد. او می‌افزاید: «تا به حال نه تنها در مورد خودروی شاهين بلكه در رابطه با پيش‌فروش هيچ خودروی ديگری، از سازمان محيط زيست استعلام نشده است.»
میرزایی در پاسخ به این پرسش که آیا خودروی شاهین توانسته مجوز زیست محیطی دریافت کند؟ با اشاره به اینکه هنوز مدارک مورد‌نیاز برای اخذ مجوز شماره‌گذاری شاهین به صورت كامل برای سازمان محیط زیست فرستاده نشده، می‌گوید: «سازمان محیط زیست پس از دريافت كليه مدارک و نتايج آزمون‌های آلايندگی و تطابق آن‌ها با استانداردهای مربوطه نسبت به صدور مجوز اقدام می‌کند و ادعای مخالفت سازمان محیط زیست با تولید و پلاک‌گذاری شاهین، ادعای درستی نیست، بلکه سازمان هنوز به طور رسمی در این باره اعلام نظری نکرده است.»
رییس مرکز هوا و اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست بر این نکته تاکید می‌کند که سازمان محیط زیست با پلاک‌گذاری خودروی شاهین مخالف نیست حتی با توجه به ملی بودن این خودرو، خود را موظف به حمایت از این محصول ایرانی می‌داند اما تاکنون مدارک مربوط به آزمون‌های آلایندگی این خودرو، به طور کامل برای سازمان محیط زیست فرستاده نشده است. در صورت ارسال همه مدارک و نبود مشکل، حتما مجوز تولید این خودرو صادر می‌شود.
میرزایی با اشاره به مکاتبه این سازمان با وزارت صنعت در سال ۹۸ درباره ضرورت استعلام قبل از صدور مجوز پیش فروش خودروها، از نامه‌نگاری تازه عیسی کلانتری، رئیس سازمان محیط زیست با وزیر صنعت، معدن و تجارت نامه مبنی بر ضرورت اجرای این مورد قانونی خبر می‌دهد.
او درباره محتوای نامه کلانتری خطاب به رزم‌حسینی، می‌گوید: «در صورت استعلام نگرفتن از سازمان محیط زیست، در صورت پیش‌فروش، مسئولیت مشکلات احتمالی بر عهده سازمان محيط زيست نخواهد بود.» در همین رابطه، بهزاد اشجعی، دبیر کارگروه ملی کاهش آلودگی هوای سازمان حفاظت محیط زیست هم ضمن مخالفت صریح با پیش فروش «شاهین» گفته است: «طبق قانون هوای پاک، سازمان محیط زیست باید مجوز شماره‌گذاری انواع وسیله نقلیه موتوری، چه وارداتی و چه تولید داخل را صادر کند و خودروی شاهین تاکنون موفق نشده تاییدیه بگیرد.»
بر اساس توضیحات مقام‌های سازمان حفاظت محیط زیست، آشکار است که پیش‌فروش خودروها بدون مجوز محیط زیست اقدامی غیر‌قانونی است. حالا این پرسش پیش می‌آید که قوه‌قضاییه به عنوان ناظر اجرای قانون هوای پاک آیا از روند پيش فروش غیرقانونی خودروهای فاقد مجوز جلوگیری می‌کند یا خیر؟ پاسخ این پرسش در روزهای آینده روشن می‌شود.
شاید این بار هم یکی از دو خودروساز بزرگ کشور از طریق مذاکره و نامه‌نگاری کارش را پیش ببرد.