رودخانه‌های «خشک» و «چنار راهدار» همان سرنوشتی را دارند که رودخانه کشف رود مشهد و رودخانه‌های شهرستان دورود داشتند. فاضلاب و آلایندگی کارخانجات اطراف شیراز راهی این رودخانه‌ها شده و آلودگی را تحمیل تنشان کرده‌اند. شهروندان ساکن شیراز بارها از بوی متعفن این رودخانه شکایت کردند. رودخانه‌ای که یک شاخه آن از بستر چمران می‌گذرد و یک شاخه دیگر آن از پشت فرودگاه شیراز می‌گذرد و وارد زمین‌های کشاورزی می‌شود و در نهایت راهی دریاچه نمک و مهارلو. بارها درباره سامان دادن به این رودخانه‌ها اطلاع رسانی شده و مسئولان وعده ساماندهی و بهسازی آن‌ را داده‌اند اما وضعیت همچنان نامطلوب است، گزارش‌های تازه خبر از ورود فاضلاب کارخانه‌ها به رودی می‌دهند که به گمان اهالی پای گردشگران را هم از منطقه جنوب شیراز بریده است.

داستان از ورود فاضلاب به منتهی‌الیه شرق و جنوب‌شرق شیراز تا پایین دست رودخانه خشک و اطراف فرودگاه شیراز آغاز می‌شود. ساماندهی رودخانه خشک و چنار راهدار در این محدوده از سال‌های ابتدای دهه نود مطالبه مردم شهر بود. به طوری که محمد‌علی افشانی، استاندار وقت فارس سال 95 گفته بود: « تا زمانی که از محل تنگ سرخ تا دریاچه مهارلو، رودخانه خشک را ساماندهی نکنیم، اقدامات عمرانی در شیراز به چشم نمی‌آید.» او خواستار تسریع در امر ساماندهی رودخانه‌ای بود که سال گذشته بوی متعفنش به سطح شهر نیز رسیده بود.
سال گذشته ایرنا در گزارشی درباره وضعیت بوی نامطبوع این رودخانه در حاشیه روستای سلطان‌آباد و شرق شیراز نوشته بود: «افرادی که به عنوان گردشگر به شیراز سفر می‌کنند از این بوی بد آزرده می‌شوند و در حال حاضر وجود این معضل در شان گردشگران و شهر گردشگری شیراز نیست و همه دستگاه‌های مسئول موظفند ساماندهی این موضوع را دنبال کنند. مسافرانی که از شهرهای لارستان، فیروزآباد، فسا، جهرم، نی‌ریز و استهبان در استان فارس و همچنین مسافران استان‌های هرمزگان، کرمان و سایراستان‌های جنوبی و شرقی که از ورودی شرق شیراز به این کلان‌شهر فرهنگی وارد می‌شوند، حد فاصل پلیس‌راه فسا تا انتهای میدان گلسرخ باید نفس خود را حبس تا بوی مشمئز‌کننده فاضلاب رودخانه سلطان‌آباد را رد کنند.»

ضرب‌الاجل برای بررسی وضعیت رودخانه‌ها

در جریان همین اخبار بود که دادستان عمومی و انقلاب شیراز مهر ماه سال 98 در بازدید میدانی از رودخانه چنار راهدار، با تذکر قانون برای رفع مشکلات فاضلاب در شیراز ضرب‌الاجل تعیین کرد و گفت: دفع غیر‌بهداشتی فضولات انسانی و پساب‌ها در رودخانه‌ها طبق قانون جرم و تهدید علیه بهداشت عمومی است.
حیدر آسیابی تاکید کرده بود: استفاده از پساب‌های فاضلاب در بخش کشاورزی و دامداری مصداق جرم و ریختن مواد مسموم کننده در رودخانه‌ها نیز جرم است. براساس بررسی‌های انجام شده، در حال حاضر از پنج مسیر فاضلاب وارد رودخانه چنار راهدار شیراز می‌شود که طبق قانون تشخیص این تهدید برعهده بهداشت محیط و محیط زیست است.
حمید ظهرابی، مدیر کل حفاظت محیط زیست فارس نیز همان زمان به ایرنا گفته بود که پیگیری‌های حقوقی و قضایی برای برخوردهای قانونی با عوامل رهاساز پساب در محیط ادامه دارد آن‌ها که انواع و اقسام آلاینده‌ها، پساب‌ها و فلزات سنگین را به این رودخانه وارد می‌کنند.
او تاکید کرده بود: در برخورد با عوامل ایجاد آلودگی هیچ تعارفی با هر مقام و جایگاهی نخواهیم داشت، سلامت مردم خط قرمز محیط زیست است و به روی خطوط قرمز با هیچ‌کس مماشاتی نخواهیم داشت. در شان شیراز، پایتخت تمدن ایران نیست که مسافران با بوی مشمئز‌کننده فاضلاب در فرودگاه شیراز و پل فسا استقبال شوند.

برای از بین بردن بوی بد رودخانه همه باید دست به کار شوند

علی ناصری، رئیس کمیسیون محیط زیست شورای شهر شیراز، خرداد امسال نیز به بهسازی و مسیر رودخانه خشک و چنار راهدار اشاره کرده بود و از گزارشاتی گفته بود که باید آلاینده‌هایی که راهی این رودخانه می‌شدند را شناسایی می‌کرد: معاونت خدمات شهری شهرداری در روزهای آینده نسبت به ارائه گزارش فعالیت کارخانه‌ها و سایر مراکزی که باعث آلودگی رودخانه‌های خشک و چنار راهدار می‌شوند اقدام کرده و نتیجه را به صورت مکتوب به شورا ارسال می‌کند.
ناصری با اشاره به قانون توزیع عادلانه آب و ایجاد و بهره‌برداری تاسیسات مربوط به آب شهری و اقداماتی که باید شرکت آب‌و‌فاضلاب انجام می‌داد به یکی از سایت‌های خبری شیراز گفته بود: «لوله‌گذاری‌هایی هم توسط شهرداری انجام می‌شود که مرتبط با آب‌های سطحی است که بتوانیم سیلاب و روان آب‌هایی که ناشی از باران است را کنترل کنیم این لوله‌گذاری‌ها و آب‌هایی که در روزهای بارانی جمع می‌شود طبیعتاً وارد رودخانه خشک می‌گردد اما در فصولی که بار آن وجود ندارد فاضلاب وارد این لوله‌گذاری‌ها شده و عملاً وارد رودخانه چنار راهدار می‌شود. در قسمت‌هایی از رودخانه چنار راهدار این شبکه لوله‌های فاضلاب شهری که باید اجرا شود به خوبی اجرا نشده است.» او اضافه کرد:کار‌هایی که اکنون صورت گرفته این است که پایگاه هوایی سیستم فاضلاب خود را اجرا کرده و در مورد بقیه موارد از جمله پساب واحدهای صنعتی و خانگی نیز کارهای شکل گرفته که از ورود این فاضلاب‌ها به رودخانه چنار راهدار جلوگیری شود، همچنین در رابطه با ساماندهی خودروهای لجن‌کش این یک کار چند سازمانی است و تنها یک سازمان متولی آن نیست و باید همه دستگاه‌ها پای کار آمده و هماهنگی بین بخشی هم وجود داشته باشد که بتوان کاری از پیش برد از جمله آبفا، دادستانی، سازمان محیط زیست اتحادیه خودروهای لجن‌کش، همه باید بیایند تا بتوانیم کار چند سازمانی را انجام داده و به نتیجه مطلوب رسید.
محمد‌تقی تذروی دیگر عضو شورای شهر شیراز نیز در خصوص بوی بد این رودخانه گفت: این کاری نیست که یک دستگاه به تنهایی انجامش دهد بلکه همه باید کمک کنند تا مشکل حل شود، شهرداری، اداره آب و فاضلاب و محیط زیست همه باید همکاری کرده و سهم خود را پرداخت کنند تا این آب‌ها و پساب‌ها رد شود و برود تا بوی مشمئز کننده نیز دست از سر مردم آن منطقه بردارد.

کارواش‌ها و فاضلاب شهری در آلودگی دخیل‌هستند

شورای شهر شیراز اما بودجه‌ای برای تحقیق‌و‌تفحص درباره میزان آلاینده‌های رودخانه خشک و چنار راهدار در نظر گرفته بود که دیروز یکی از اعضای کمیسیون محیط زیست شورای شهر درباره آخرین وضعیت آن اطلاع رسانی کرد و گفت: براساس بررسی‌های انجام شده برخی از مراکز آلاینده شناسایی شدند.
علی ناصری، رئیس کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای شهر شیراز دیروز درباره آخرین وضعیت دو رودخانه چنار راهدار و خشک گفت: «از یک طرف رها شدن فاضلاب شهری و از طرف دیگر رها شدن فاضلاب برخی کارخانه‌ها و مراکز به این رودخانه‌ها موجب بروز معضلات محیط زیستی برای شیراز شده و نگرانی‌هایی هم در پی دارد.» حیدری، رئیس اداره محیط زیست شهرستان شیراز نیز دیروز با اعلام رصد آلاینده کننده‌های رودخانه‌های خشک و چنار راهدار گفت: «بر اساس بررسی‌های انجام شده در محور این رودخانه‌ها برخی مراکز آلاینده شناسایی شده‌ است.» او ادامه داد: «این مراکز شامل 2 مورد مربوط به کارخانه‌های نشاسته‌سازی، سه مورد مرتبط با برخی کارواش‌ها، هفت مورد مرتبط با فاضلاب شهری رها شده، پنج مورد آلایندگی مرتبط با کانال هدایت روان آب‌های سطحی در فصل بارندگی، رها شدن بخشی از فاضلاب‌ شهرک‌های صنعتی و منطقه ویژه اقتصادی به رودخانه چنارراهدار و همچنین سیزده مورد آلایندگی محیط زیستی ناشی از رها شدگی فاضلاب شهری به رودخانه خشک- شناسایی شده است.»
با وجودی که چند سال است درباره آلاینده‌های محیط زیستی راهی رودخانه چنار راهدار و خشک اطلاع‌رسانی شده است، اما همچنان وضعیت نامطلوب است و بوی نامطبوع امان شهروندان را بریده است.