ثبت جهانی جنگل هیرکانی مانع از انجام پروژه در آن نمی‌شود

معاون سازمان محیط زیست: درباره ثبت جنگل‌های هیرکانی در یونسکو ایران تعهداتی دارد اما این امر  مانع از انجام پروژه در آن نمی‌شود

اخیرا جنگل‌های هیرکانی به عنوان میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده‌اند اما اجرای برخی پروژه‌های محیط‌زیستی در این جنگل‌ها موجب نگرانی کارشناسان طبیعت شده است چون اعتقاد دارند با اجرای این پروژه‌ها جنگل‌ تخریب می‌شود و این میراث طبیعی از فهرست یونسکو خارج می‌شود اما معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست می‌گوید جای نگرانی وجود ندارد.

آن‌طور که مسعود تجریشی، معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست به خبرگزاری پانا گفته، ثبت جهانی جنگل‌های هیرکانی در یونسکو یکی از اتفاقات خوب در حوزه حفاظت از طبیعت کشور است که با همت سازمان محیط زیست، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و سازمان جنگل‌ها صورت گرفت. وی با اشاره به تأثیر پروژه‌های محیط زیستی در این جنگل‌ها از جمله (پروژه‌های انتقال آب دریای خزر به سمنان و سد لاسک) در تخریب این عرصه‌های بیان می‌کند: این طور نیست که در هیچ جای دنیا وقتی عرصه‌ای طبیعی ثبت می‌شود، آن کشور نتواند از آن استفاده کند و غیرقابل استفاده باشد بلکه باید موارد حفاظتی رعایت شود. بنابراین اگر قرار باشد روزی پروژه انتقال آب خزر اجرا شود نیز جای نگرانی نیست بلکه باید حفاظت بیشتر شود. حالا که جنگل‌های هیرکانی ثبت جهانی شده است هم باید از تمام ابعاد به موضوع حفاظت از درختان توجه شود. این مقام مسوول در سازمان حفاظت محیط زیست کشور در ادامه تصریح می‌کند: در حال حاضر در تمام پروژه‌هایی که در جنگل‌های هیرکانی اجرا می‌شود، کاشت درخت برای بهره‌برداران تعهدی است که باید انجام شود. از سوی دیگر در زمینه ثبت جنگل‌های هیرکانی در یونسکو نیز ایران تعهداتی دارد که در راستای حفظ این جنگل‌های ارزشمند است اما این امر دلیل نمی‌شود که نتوانیم هیچ کاری انجام دهیم.

تجریشی تاکید می‌کند: نباید فراموش کنیم که در موضوع جنگل‌های کشور قبل از اینکه وارد کنوانسیون‌ها شویم نیز این محور مطرح بوده که به میزانی که تخریب صورت گرفته است، باید 20 برابر کاشت درخت انجام شود و گسترش جنگل نباید فراموش شود. با این حال به گفته کارشناسان محیط‌زیست در صورت اجرای طرح انتقال آب خزر به سمنان بیش از 26 هزار اصله درخت هیرکانی قطع خواهد شد.

خطر تخریب هیرکانی با  پروژه انتقال آب 

در اسفند ماه 97 یک پژوهشگر کشاورزی در گفت‌وگو با خبرگزاری ایلنا اعلام کرد براساس برآوردها در این انتقال تقریبا ۴ تا ۵ میلیارد دلار هزینه خواهد شد تا آب را به ارتفاع ۱۴۰۰ کویر برساند که استقرار ایستگاه‌های مختلف در مسیر آن موجب تخریب تقریبا ۷۰۰ هکتاری از جنگل‌های هیرکانی و مراتع می‌شود که از مصادیق فاجعه زیست محیطی است. به باور عبدالحسین طوطیایی هزینه‌های بزرگ و پرسش‌انگیز برخلاف ادعای برخی مسوولان هرگز منجر به توسعه بخش کشاورزی و صنعتی استان سمنان نخواهد شد. بلکه باید توجه داشت انتقال آب بین حوزه‌ای باعث می‌شود تا مناطقی که منابع اکولوژیکی پایین دارند، دارای ظرفیت مصنوعی ناپایدار شوند که در نهایت موجب جمعیت اضافی می‌شود که متناسب با ظرفیت اکولوژیکی منطقه نیست.

به گفته وی این اقدام نه تنها تاثیری در آینده دورتر استان سمنان نخواهد داشت بلکه تبدیل به یک بار بزرگ نیز می‌شود. برای نمونه میزان آب شهر یزد متناسب با ظرفیت خود آن بود اما از زمانی که آب زاینده‌رود را به آن انتقال دادند، این شهر با اتکا به تنها یک لوله آب گسترش یافت که هر لحظه ممکن است مردم اصفهان در صورت بروز یک تنش آن را قطع کنند که این ظلم به جمعیت خود یزد است. این کارشناس کشاورزی با اشاره به تاثیر این طرح بر جنگل‌های شمال کشور می‌افزاید: استان‌های شمالی همیشه کانون گردشگری کشور و آماج آسیب‌های جدی بوده‌اند و این آسیب‌ها به نقطه شکننده رسیده است. براساس آخرین گزارش‌ها در استان گلستان ۶۰ هزار هکتار بیابان‌زایی صورت گرفته و ۲۰۰ هزار هکتار نیز در معرض آن است، البته این موضوع برای استان مازندران که تحت فشار ساخت و سازهای بی‌رویه بوده شکننده است. به گفته طوطیایی، همچنین استخراج و شیرین سازی ۲۰۰ میلیون متر مکعب آب در سال جهت انتقال به نکا و بهشهر موجب تولید ۳.۵ تا ۴ میلیون تن نمک می‌شود که انباشت آن می‌تواند به عنوان کانون ریزگرد و شوری خاک شود. البته نباید فراموش کرد که ارتفاع آب دریای خزر به عنوان تنها عامل اقلیم سبز شمال در دو دهه اخیر ۱.۵ متر کاهش یافته و همچنین تقریبا ۱۶ میلیارد مترمکعب نسبت به شرایط پایدار تراز منفی دارد. وی تصریح می‌کتد: براساس برآوردها در این انتقال تقریبا ۴ تا ۵ میلیارد دلار هزینه خواهد شد تا آب را به ارتفاع ۱۴۰۰ کویر برساند که استقرار ایستگاه‌های مختلف در مسیر آن موجب تخریب تقریبا ۷۰۰ هکتاری از جنگل‌های هیرکانی و مراتع مسیر می‌شود که از مصادیق فاجعه زیست محیطی است. در ضمن  هرگونه نامعادله در شیب شمالی البرز در نهایت موجب تاثیر منفی در اکوسیستم شیب جنوبی مانند شاهرود و سمنان خواهد شد. طوطیایی با بیان اینکه هزینه این اقدام غیرقابل توجیه است، تاکید می‌کند: اگر بخش کشاورزی سنتی استان سمنان کشت گلخانه‌ای شود و با  آبیاری تحت فشار با راندمان ۹۰ درصد می‌تواند هزینه کمتری از این طرح را رقم زد  و حتی ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این محل صرفه‌جویی و ذخیره شود. بنابراین از هر زاویه و در این شرایط اقتصادی که مردم تحت فشار شوک‌آور قرار دارند، دست زدن به چنین طرح جاه‌طلبانه‌ای قابل توجیه نیست.

مخالفت با طرح‌های پرهزینه

در فروردین ماه 95 نیز مدیرکل پیشین دفتر مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به خطرات پروژه انتقال آب خزر به استان سمنان اظهار کرد: «این پروژه موجب تخریب جنگل‌های هیرکانی می‌شود.»

به گزارش سلامت نیوز، محمد درویش می‌افزاید: من به طور کلی با هرنوع پروژه انتقال آب بین‌حوضه‌ای و انتقال آب دریای خزر مخالفم و به نظرم هزینه‌های چنین طرح‌هایی به مراتب بیشتر از منافع آن است. این فعال محیط زیست بیان می‌کند: ما به دلایلی نباید دست به ترکیب هیدرولوژیکی دریای خزر بزنیم، اول اینکه از نظر حقوقی دریای خزر آبگیر مشترکی بین ۵ کشور است. دلیل دیگر مخالفت من با این پروژه این است که مسیر لوله‌های انتقال آب از دل جنگل‌های هیرکانی که ریه تنفسی ایران هستند؛ می‌گذرد که ممکن است این اقدام منجر به یک گسست اکولوژیکی شود.