دریاخواری با تابلوی «داکت حفاظت»

آب‌گرفتگی شهر کنارک در اسفند ۱۴۰۰، به‌جای تبدیل‌شدن به دلیلی برای مدیریت رواناب‌های حاصل از بارندگی، به اصلی‌ترین بهانه برای ساخت دیواری به موازات خط ساحلی در داخل دریا بدل شد؛ پروژه‌ای که خیلی زود در رسانه‌های کشور «پروژه دریاخواری در کنارک» نام گرفت. همان زمان، با فعالیت مستمر چند صیاد محلی، دوستدار محیط‌زیست و فعال اجتماعی این منطقه، به‌رغم تلاش مسئولان محلی و با مخالفت صریح سازمان حفاظت محیط‌زیست و ورود دادستانی، پروژه‌ای که تقریباً نیمی از آن ساخته شده بود، متوقف شد. در پیگیری «پیام ما» در سال ۱۴۰۴، مسئولان محلی دلیل تلاش برای حصر بخشی از دریا را ساماندهی اسکله صیادان، جلوگیری از آسیب توفان‌های ایجادشده به خانه‌های مسکونی و ایجاد طرح گردشگری در محدوده عنوان کردند. پس از گذشت چهار سال از آغاز این پروژه، در بحبوحه جنگی که خسارت‌های زیادی را به جنوب کشور، از جمله کنارک، تحمیل کرد و درست زمانی که فعالان محلی و رسانه‌ها پیگیر جبران خسارات جنگ، وضعیت صیادان گم‌شده کنارکی و تلاش برای بهبود معیشت خانواده صیادان بودند، مسئولان کنارکی طرح به‌نظر فراموش‌شده ایجاد دیوار را از سر گرفتند.

دیوار ساحلی نیمه‌کاره اما در این چهار سال کار خودش را انجام می‌داد. حالا بخشی از بستر دریا که در اثر دیوارکشی به زمین بدل شده و به ساحل متصل شده بود، به حوضچه‌های لجن و فاضلاب تبدیل شده است. دیوار نه‌تنها مشکلی از اهالی کنارک حل نکرد، بلکه مشکلاتی هم برای محیط‌زیست منطقه و مردم ایجاد کرد.

«یک سال برای توقف پروژه تلاش کردیم»

حالا با گذشت چهار سال، اهالی کنارک بار دیگر گزارش می‌دهند که با وجود عیان‌شدن همه مشکلات ساخت این دیوار ساحلی، مسئولان چرخ اجرای آن را دوباره به گردش درآورده‌اند. صیادان محلی مخالف اجرای این طرح، تحت فشار زیادی قرار گرفته‌اند و به همین دلیل در گفت‌وگو با «پیام ما» خواستار منتشرنشدن نام و مشخصاتشان هستند. یکی از آنها می‌گوید: «جامعه صیادی کنارک، مانند سایر صیادان در جنوب کشور، از جنگ خسارت زیادی متحمل شد. همه ما آسیب دیدیم؛ اما حالا یک‌بار دیگر، به‌جای تمرکز بر جبران ضرر و زیانی که دیدیم، باید تلاش کنیم از یک طرح بدون فکر و برنامه دوباره آسیب نبینیم.»

او ادامه می‌دهد: «یک سال صیادها و مردم محلی تلاش کردند تا ساخت این دیوار ساحلی که فقط برای تبدیل دریا به زمین خشک بود، متوقف شود. بیشتر مسئولان شهر و شهرستان هم موافق اجرای آن بودند؛ اما ما موفق شدیم آن را متوقف کنیم. سازمان حفاظت محیط‌زیست در سال ۱۴۰۰ تصمیم درستی گرفت و جلوی اجرای طرح ایستاد؛ اما این گلایه هم وجود دارد که چرا درباره این حجم لجن و فاضلاب پشت دیوار، که بوی تعفن و آلودگی آن همه شهر را می‌آزارد، هیچ اقدامی نکرد. نه سازمان حفاظت محیط‌زیست و نه اداره بهداشت شهر و شهرستان. همه آنچه پشت این دیوار جمع شده، فاضلاب کثیف یک شهر است که متأسفانه قبلاً به دریا می‌رفت و حالا هم اینجا انبار شده است.»

«محیط‌زیست استان پاسخ ما را می‌دهد»

گفته‌های دیگر صیادان هم شبیه هم است، با این تفاوت که بعضی از آنها از نقش اداره کل حفاظت محیط‌زیست سیستان‌وبلوچستان در شروع دوباره طرح حرف می‌زنند. «ایوب بهادری»، از فعالان اجتماعی کنارک، می‌گوید: «مسئولان کنارک می‌گویند همه مجوزهای لازم و هماهنگی‌های مورد نیاز از سوی اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان انجام شده و هیچ مشکل قانونی وجود ندارد. قبلاً هم یک‌بار گفته بودند سازمان حفاظت محیط‌زیست فقط درباره باتلاق‌های فاضلاب ایجادشده گفته آن را با خاک‌رس پر کنید. متأسفانه نه اداره محیط‌زیست شهرستان و نه اداره کل محیط‌زیست استان به ما پاسخ نمی‌دهند.»

«محمدامین بلیده»، رئیس اداره محیط‌زیست کنارک، از پاسخ‌گویی به «پیام ما» امتناع می‌کند و می‌گوید: «من به‌عنوان یک مسئول، درباره چنین موضوعی نمی‌توانم تلفنی توضیح دهم.» همچنین «الهام آبتین»، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست سیستان‌وبلوچستان، به هیچ تماس یا پیامی از سوی «پیام ما» پاسخ نمی‌دهد. تماس‌های مکرر با فرماندار، شهردار و اعضای شورای شهر نیز فقط به تلفن‌های خاموش ختم می‌شود.

فرمانداری: همه مجوزها اخذ شده‌اند

«محسن شیخی»، مسئول روابط عمومی فرمانداری کنارک، تنها کسی است که پاسخ می‌دهد: «نگویید دیوار ساحلی؛ این یک داکت حفاظتی است که برای تسهیل کار صیادها و حفاظت از مردم در برابر توفان‌ها احداث شده و تکمیل می‌شود. همه مسئولان شهرستان، حتی امام‌جمعه ما نیز، موافق اجرای این طرح هستند.» شیخی درباره مخالفت فعالان محلی و به‌ویژه صیادان، که به گفته او یکی از ذی‌نفعان طرح هستند، نیز می‌گوید: «امام‌جمعه ما خودش صیاد است و هیچ مخالفتی ندارد. فقط چند نفر آدم مشکل‌دار مدام سروصدا به‌پا می‌کنند. وگرنه هیچ‌کس هیچ مشکلی ندارد.» او چندبار تکرار و تأکید می‌کند که همه مجوزهای لازم از سوی اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان صادر شده است و می‌توان این موضوع را از مدیرکل محیط‌زیست استعلام کرد.

محیط‌زیست: این پروژه، استحصال زمین است

اگرچه تماس مجدد با مدیرکل محیط‌زیست استان باز هم راه به جایی نمی‌برد، «شهرام فداکار»، مدیرکل زیست‌بوم‌ها و سواحل دریایی سازمان حفاظت محیط‌زیست، صحبت‌های شیخی را رد می‌کند و توضیح می‌دهد: «سازه‌ای که به‌عنوان دیوار شناخته می‌شود، در واقع یک موج‌شکن بزرگ است. مجوز این اقدام باید از معاونت دریایی سازمان اخذ شود و سازمان حفاظت محیط‌زیست هیچ مجوزی برای ساخت این موج‌شکن صادر نکرده است.» او اضافه می‌کند: «ما بازدید میدانی از محل انجام داده‌ایم. توجیه آنها برای این کار، جلوگیری از آسیب توفان‌های دریایی و ساماندهی شناورهای صیادی است. این محدوده در خلیج چابهار واقع شده که خلیجی آرام با موج‌هایی با انرژی کم است. حتی در توفان‌های دریایی نیز انرژی موج‌ها در این محدوده کم است و این توجیه از نظر ما رد شده است. درباره ساماندهی شناورها هم کارهای دیگری غیر از ساخت چنین سازه‌ای می‌توان انجام داد.»

به گفته فداکار، دیدگاه مجری طرح درباره ساماندهی قایق‌ها توجیهی نادرست است: «در کجای دنیا یک خلیج بکر را این‌گونه تخریب می‌کنند تا چند شناور صیادی را ساماندهی کنند؟» او می‌گوید: «خاک‌ریزی پشت این سازه، استحصال زمین از دریا محسوب می‌شود و قطعاً سازمان حفاظت محیط‌زیست با چنین اقدامی مخالف است. وضعیت فعلی و تجمع فاضلاب و لجن پشت دیوار نیز نتیجه انجام پروژه بدون مطالعه است. در شهری که هنوز سیستم جمع‌آوری و تصفیه فاضلاب ندارد، طبیعی است که با این اقدام، فاضلاب پشت دیوار جمع می‌شود و باعث ناراحتی اهالی می‌شود.»

پیش از این، با ورود دادستانی، پروژه متوقف شده است و هنوز مشخص نیست که آیا نظر مسئولان در دولت فعلی تغییر می‌کند یا خیر.