تحولی بزرگ در برنامه احیای گوزن زرد ایرانی

استان فارس به عنوان یکی از استان‌های پیشگام در تکثیر و مدیریت گوزن زرد ایرانی، اکنون تجربه‌های خود از سایت‌های میانکتل و ارسنجان را به عنوان پشتوانه‌ای کارشناسی برای اجرای طرح‌های جدید در سطح ملی ارائه می‌کند. در سال‌های گذشته، برنامه جامع مدیریت زیستگاه‌های این گونه در فارس با هدف افزایش ظرفیت زیستگاهی, تکثیر در محیط‌های نیمه‌طبیعی و در نهایت معرفی گوزن‌ها به طبیعت تدوین و اجرا شد.

انتقال تجربه از فارس به زاگرس

در ادامه همین رویکرد علمی, پروژه احیای گوزن زرد ایرانی در منطقه شکارممنوع روشن‌کوه شهرستان سرچهان نیز پس از مطالعات امکان‌سنجی کامل, در سال ۱۴۰۵ وارد فاز اجرایی شد. این طرح با هدف بازگرداندن دوباره این گونه به اکوسیستم‌های طبیعی زاگرس دنبال می‌شود.

گردهمایی کارشناسی هشت استان؛ تبادل دانش و تجربه

کارگاه تبادل تجربیات و به‌روزرسانی اقدامات حفاظت و احیای گوزن زرد ایرانی با حمایت معاونت محیط زیست طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست, از ۱۵ تا ۱۷ شهریورماه در شیراز برگزار می‌شود. نمایندگان استان‌های فارس, مازندران, اردبیل, آذربایجان غربی, ایلام, یزد, خوزستان و لرستان به همراه کارشناسان دفتر حفاظت و مدیریت حیات‌وحش کشور در این نشست حضور دارند.

تبادل تجربه میان استان‌ها برای تصمیم‌گیری دقیق‌تر

محورهای اصلی این کارگاه شامل موارد زیر است:

• بررسی اقدامات انجام‌شده و شناسایی چالش‌های سایت‌های تکثیر و احیا؛
• به‌روزرسانی روش‌های حفاظتی مبتنی بر تجربه میدانی؛
• ارائه راهکارهای افزایش مشارکت جوامع محلی.

دلیل اهمیت این هم‌افزایی, تفاوت در شرایط زیستگاهی, تهدیدها و تجربه مدیریتی در نقاط مختلف کشور است. انتقال تجربه میان مناطق می‌تواند به اصلاح روش‌های حفاظتی و تصمیم‌گیری دقیق‌تر برای آینده این گونه کمک شایانی کند.

لزوم مستندسازی تجربه‌های حفاظتی

لیلا تاجگردون, مدیرکل حفاظت محیط زیست فارس, در آیین آغاز این کارگاه بر ضرورت مستندسازی تجربه‌های کارشناسان و انتقال دانش به نسل آینده نیروهای تخصصی تأکید کرد و گفت: «استفاده از تجربه‌های میدانی استان‌ها می‌تواند در بازنگری برنامه‌های حفاظتی و انتخاب راهکارهای مؤثرتر برای حفظ جمعیت گوزن زرد ایرانی نقش داشته باشد.»

نقش بی‌بدیل جوامع محلی در حفاظت پایدار

در این نشست, معصومه صفایی, معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیات‌وحش سازمان حفاظت محیط زیست, بر اهمیت همراهی مردم و جوامع بومی تأکید کرد و هشدار داد: «حفاظت از گونه‌های ارزشمند حیات‌وحش بدون همکاری و جلب مشارکت جوامع محلی, با دشواری روبه‌رو خواهد شد.» حضور جوامع محلی به‌ویژه در شرایطی که برنامه‌ها از سایت‌های محصور به سمت زیستگاه‌های طبیعی و نیمه‌طبیعی حرکت می‌کند, اهمیت مضاعفی می‌یابد. این مهم نه تنها به حفظ حیات‌وحش کمک می‌کند, بلکه زیربنای توسعه پایدار در مناطق بکر است.

عبور از تکثیر صرف به مدیریت علمی جمعیت

قاسم نهاوندی, معاون محیط زیست طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست فارس نیز با اشاره به حساسیت بالای این مأموریت, بر ضرورت استفاده از ظرفیت کارشناسی و تقویت همکاری‌های میان‌استانی برای مدیریت بهتر جمعیت گونه‌های ارزشمند تأکید کرد.

رویکرد حفاظتی نوین, تنها افزایش تعداد گوزن‌ها در محیط‌های محصور نیست؛ بلکه مدیریت علمی جمعیت و حفظ تنوع ژنتیکی, توسعه زیستگاه‌های مناسب, پایش مستمر, کاهش تهدیدها و فراهم کردن شرایط برای بازگشت تدریجی این گونه به طبیعت, اهمیت بیشتری یافته است.

احیای گوزن زرد ایرانی, اکنون یک اقدام بلندمدت و چندلایه است که از دل همکاری‌های علمی و میدانی استان‌ها, مسیر رسیدن به پایداری اکولوژیک را طی می‌کند. گردهمایی هشت استان در شیراز را می‌توان بخشی از این مسیر دانست؛ جایی که تجربه‌های چند دهه حفاظت, در کنار دانش و ظرفیت‌های جدید قرار می‌گیرد تا برنامه عمل حفاظت از این گونه ارزشمند متناسب با شرایط امروز بازنگری شود و زمینه برای احیای پایدار گوزن زرد ایرانی در زیستگاه‌های طبیعی کشور فراهم آید.