خبرگزاری رویترز به‌نقل از منابع مطلع گزارش داد ایالات متحده آمریکا و ایران قرار است روز سه‌شنبه در ژنو دور تازه‌ای از مذاکرات هسته‌ای را برگزار کنند؛ گفت‌وگوهایی که با هدف جلوگیری از تنش بیشتر و دور نگه‌داشتن دو کشور از مسیر جنگ دنبال می‌شود.

به‌نوشته رویترز، یک مقام آمریکایی و سه منبع آگاه تأیید کرده‌اند هیئت آمریکایی به ریاست «استیو ویتکاف» و با حضور «جرد کوشنر» راهی ژنو خواهد شد؛ جایی که قرار است مذاکرات با مقام‌های ایرانی انجام شود. ژنو پس از مسقط، دومین میزبان گفت‌وگوهای محرمانه تهران و واشنگتن در هفته‌های اخیر است و انتخاب آن به‌گفته منابع دیپلماتیک، با هدف «ایجاد فضایی بی‌طرف‌تر» صورت گرفته است.

براساس گزارش ایسنا، این منابع همچنین گفته‌اند سوئیس با پذیرش میزبانی، شرایط امنیتی و تدارکاتی لازم برای برگزاری نشست را فراهم کرده است و از چند روز قبل، تیم‌های مقدماتی آمریکا و ایران در این شهر مستقر شده‌اند. براساس همین گزارش، عملیات نظم‌دهی و کنترل رسانه‌ای در اطراف محل احتمالی مذاکرات نیز از روز دوشنبه آغاز شده و سطح محرمانگی نشست مشابه دور پیشین در مسقط خواهد بود.

هم‌زمان اعلام شده است نمایندگان عمان نیز در ژنو حضور خواهند داشت و نقش میانجی‌گرانه این کشور -که در سال‌های گذشته بارها کانال ارتباطی تهران و واشنگتن بوده- در این مرحله نیز ادامه پیدا می‌کند. منابع مطلع می‌گویند انتخاب ژنو به‌عنوان مکان جدید، به درخواست آمریکا و با «هماهنگی نزدیک» میان مسقط، واشنگتن و تهران انجام شده است.

روبیو: ترامپ مسیر دیپلماتیک را ترجیح می‌دهد

درحالی‌‌که ژنو خود را برای میزبانی دور تازه‌ای از گفت‌وگوهای هسته‌ای آماده می‌کند، فضای سیاسی اطراف مذاکرات نیز با اظهارات تازه مقام‌های آمریکایی تحت‌تأثیر قرار گرفته است. «مارکو روبیو»، وزیر امور خارجه آمریکا، در گفت‌وگویی با بلومبرگ ادعا کرد «دونالد ترامپ» درصورت تمایل رهبر انقلاب، آماده دیدار با اوست؛ هرچند تأکید کرده ترجیح اصلی کاخ سفید همچنان «توافق» است، نه «گزینه نظامی».

روبیو در این گفت‌وگو مدعی شده است رویکرد ترامپ در قبال دیدار با رهبران جهان «امتیاز دادن» تلقی نمی‌شود و رئیس‌جمهور آمریکا معتقد است برخی اختلاف‌ها تنها از طریق مذاکره رودررو قابل‌حل است. او با اشاره به دور جدید رایزنی‌های غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن که هفته گذشته با میانجیگری عمان در مسقط انجام شد، ادامه داده که دولت آمریکا «توافق دیپلماتیک درباره برنامه هسته‌ای ایران» را در اولویت قرار می‌دهد.

وزیر خارجه آمریکا در پاسخ به پرسشی درباره اعزام ناوگروه‌های جدید آمریکا به منطقه غرب آسیا و تهدیدهای نظامی علیه تهران گفته واشنگتن باید «توان بازدارندگی کافی» در منطقه حفظ کند تا از نظر او، ایران «به سراغ آمریکا نرود».

در مقابل، مقام‌های کشورمان بارها تاکید کرده‌اند برنامه دفاعی کشور «غیر قابل مذاکره» است و تنها درباره موضوع هسته‌ای و لغو تحریم‌ها آمادگی گفت‌وگو دارند. به‌گفته این مقام‌ها، ایران برای «هر سناریویی» آماده است و پاسخ تهران به هرگونه تجاوزگری «قاطعانه و فراگیر» خواهد بود.

موضع چین و روسیه

در همین حال واکنش‌ها به تحولات مربوط به پرونده هسته‌ای ایران در سطح بین‌المللی نیز شدت گرفته است. در کنفرانس امنیتی مونیخ، «وانگ یی»، وزیر خارجه چین، با هشدار نسبت به پیامدهای تنش میان ایران و آمریکا، از واشنگتن خواست در قبال تهران «با احتیاط» عمل کند.

وانگ یی با اشاره به اینکه «وضعیت کنونی در ایران می‌تواند تمامی منطقه خاورمیانه را تحت‌تأثیر قرار دهد»، تأکید کرد اختلافات باید از طریق میانجیگری و گفت‌وگو حل‌وفصل شود. او گفت «به‌جای ایجاد درگیری‌های جدید، طرفین باید با احتیاط عمل کنند» و افزود نبود نهادهای چندجانبه مانند سازمان ملل، جهان را به «قانون جنگل» بازمی‌گرداند؛ جایی که «قوی، ضعیف را شکار می‌کند». او همچنین اروپا و چین را «شریک» توصیف کرد، نه «رقیب استراتژیک».

 هم‌زمان از روسیه نیز پیام حمایتی از روند گفت‌وگوها مخابره شده است. «سرگئی ریابکوف»، معاون وزیر خارجه روسیه، اعلام کرد مسکو و پکن به‌همراه برخی شرکای دیگر، در تلاش‌اند «شرایط سیاسی مناسب» برای پیشبرد مذاکرات میان ایران و ایالات متحده آمریکا را فراهم کنند. او گفت: «ما همچنان با مقام‌های ایرانی در تماس کامل هستیم و به‌همراه همکاران چینی‌مان برای تضمین فضای سیاسی لازم جهت گفت‌وگوهای تهران–واشنگتن کار می‌کنیم.»

ریابکوف با اشاره به اینکه بخش مهمی از مذاکرات فعلی ایران «به‌صورت غیرمستقیم و عمدتاً از طریق میانجیگران عرب» انجام می‌شود، تأکید کرد: «روند همکاری‌های روسیه و چین برای حمایت از مسیر دیپلماتیک «ادامه خواهد یافت».

ورود هم‌زمان پکن و مسکو به میدان، در کنار نقش‌آفرینی میانجیگران عرب و میزبانی ژنو، نشان می‌دهد صحنه دیپلماسی پیرامون پرونده هسته‌ای ایران با مجموعه‌ای از تلاش‌های چندلایه پیش می‌رود؛ تلاش‌هایی که هدف مشترک آنها جلوگیری از لغزش بحران به‌سمت درگیری نظامی و ایجاد کانال‌هایی پایدار برای مذاکره است.

هیچ کشوری از جنگ سود نمی‌برد

هم‌زمان با تحرکات دیپلماتیک بین‌المللی پیرامون پرونده هسته‌ای، مسعود پزشکیان روز شنبه در همایش بین‌المللی «فرصت‌های سرمایه‌گذاری راهگذرهای ریلی و جاده‌ای» ضمن تأکید بر ارزش صلح و آرامش، گفت هیچ کشوری از جنگ، خشونت یا درگیری سود نمی‌برد و تلاش رؤسای جمهور کشورهای منطقه برای تأمین امنیت منطقه قابل‌تقدیر است. او افزود: «همه در تلاش‌ایم تا با صلح و آرامش مشکلات را حل کنیم و قادریم این کار را انجام دهیم.»

پزشکیان با اشاره به اهمیت همکاری‌های منطقه‌ای، اظهار کرد: «منطقه نیازی به متولی خارجی ندارد و خود کشورها می‌توانند مسائل را حل کنند.» او افزود: «ارتباط ما با روسیه بسیار عمیق و گسترده است» و تأکید کرد همکاری‌های عملی و اسناد امضاشده برای اجرای پروژه‌ها، نشان‌دهنده پیشبرد اقدامات فراتر از مصوبات رسمی است.

رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود بر مدل سرمایه‌گذاری «برد-برد» تأکید کرد و گفت: «سرمایه‌گذار، کشورهای همکار و کاربران این مسیرها باید همگی بهره خود را ببرند؛ حق هیچ کشوری ضایع نشود و تمامیت ارضی و اختیار تصمیم‌گیری هیچ کشوری نادیده گرفته نشود.» او افزود: «این چارچوب تعاملی، راه را برای توسعه و پیشرفت همه کشورهای منطقه هموار می‌کند.»

پزشکیان همچنین با بیان اینکه روابط ایران با همسایگان فراتر از دیپلماسی رسمی است و برپایه «برادری و صمیمیت» شکل گرفته، گفت: «ما منطقه‌ای از برابری، صلح، برادری و دوستی خواهیم ساخت.» او توسعه راه‌های ارتباطی را عامل تضمین صلح، امنیت و پیشرفت برای نسل‌های آینده دانست و بار دیگر تأکید کرد: «هیچ کشوری از جنگ و درگیری سود نمی‌برد.»

رئیس‌جمهور ایران در پایان، تلاش سران کشورهای منطقه از جمله روسیه، ترکیه، عراق، عربستان سعودی، مصر، عمان، قطر و پاکستان برای حفظ امنیت و برقراری آرامش را قابل‌تقدیر دانست و افزود: «در این مسیر هر مانعی را که وجود داشته باشد، به‌سرعت از بین خواهیم برد.»

توانمندی نظامی ایران و تهدیدات بالقوه

در ادامه تحولات پیرامون پرونده هسته‌ای و مذاکرات ژنو، گزارش آسوشیتدپرس به‌نقل از تحلیلگران نظامی تأکید می‌کند ایران به‌رغم حملات اخیر رژیم صهیونیستی به زیرساخت‌های دفاعی و تولیدات موشکی خود، توانمندی‌های نظامی قابل‌توجهی را حفظ کرده است. این گزارش هشدار می‌دهد درصورت اقدام نظامی جدید آمریکا، تهران می‌تواند تهدیدی جدی علیه زیرساخت‌های انرژی منطقه و پایگاه‌های نظامی آمریکا ایجاد کند.

 «ساشا بروخمان»، تحلیلگر نظامی اندیشکده مطالعات راهبردی بحرین، دراین‌باره گفت: «اکنون مسئله این است که چگونه منطقه را در برابر پاسخ تلافی‌جویانه ایران محافظت کنیم.»

او افزود: «اگر دامنه جنگ گسترده شود، ایران احتمالاً پایگاه‌های آمریکا در منطقه را هدف قرار خواهد داد و زیرساخت‌های نفتی و تنگه هرمز را نیز مین‌ریزی خواهد کرد؛ مسیری حیاتی که خلیج‌فارس را به خلیج عمان مرتبط می‌سازد.» بروخمان همچنین تأکید کرد ایران ممکن است حتی ناوگروه‌های هواپیمابر آمریکا را، به‌رغم حفاظتی که از سوی ناوشکن‌ها اعمال می‌شود، هدف قرار دهد.

در مقابل، دولت دونالد ترامپ بار دیگر بر تمایل خود به رسیدن به توافق با ایران تأکید کرده و درعین‌حال تهدید کرده است درصورت عدم دستیابی به توافقی شامل محدودیت برنامه هسته‌ای، موشکی و فعالیت‌های منطقه‌ای ایران، ممکن است اقدام نظامی انجام دهد. مقامات تهران اما اعلام کرده‌اند برنامه دفاعی کشور غیرقابل‌مذاکره است و دیپلماسی تنها درباره برنامه هسته‌ای و لغو تحریم‌ها دنبال خواهد شد. به‌گفته مقام‌های ایرانی، ایران برای هر سناریویی آمادگی دارد و پاسخ آن به هرگونه تجاوزگری «قاطع و فراگیر» خواهد بود.

تحلیلگران دیگر از جمله «دنی سیتریونوویچ»، پژوهشگر مؤسسه مطالعات امنیت داخلی اراضی اشغالی، با استناد به تصاویر ماهواره‌ای و اطلاعات درز یافته از تل‌آویو، مدعی شده‌اند ایران همچنان تعداد قابل‌توجهی موشک بالستیک کوتاه‌برد در اختیار دارد و تلاش‌هایی برای بازسازی ظرفیت موشکی خود انجام می‌دهد. این ارزیابی‌ها نشان می‌دهد هرگونه تشدید نظامی در منطقه می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای ثبات انرژی و امنیت خلیج‌فارس داشته باشد.