یکی از چالش‌های اصلی پروژه‌های تجدیدپذیر، ترغیب سرمایه‌گذاران به ورود سرمایه است. در بخش انرژی بادی، چه موانعی در این مسیر وجود دارد؟

جذب سرمایه در حوزه انرژی بادی ایران با موانعی در سه سطح اقتصادی، نهادی و اجرایی روبه‌روست. در سطح اقتصادی، بی‌ثباتی سیاست‌های ارزی و نرخ بهره، ابهام در بازگشت سرمایه در بلندمدت و تأخیر در پرداخت‌های خرید تضمینی برق، مهم‌ترین عوامل بازدارنده به شمار می‌روند. در سطح نهادی، طولانی بودن فرایندهای اداری، نبود تضمین‌های اجرایی شفاف و ضعف در نظام ارزیابی اعتباری پروژه‌ها، زمینه حضور سرمایه‌گذاران، به‌ویژه سرمایه‌گذاران خارجی را محدود کرده است. در سطح اجرایی نیز محدودیت در انتقال فناوری، دشواری‌های نقل‌وانتقال ارز و فقدان پوشش‌های بیمه‌ای معتبر، از جمله چالش‌های جدی این حوزه هستند. با این حال، در دو سال اخیر، سیاست الزام صنایع بزرگ با مصرف بیش از یک مگاوات برق به تأمین بخشی از انرژی مصرفی خود از منابع تجدیدپذیر، به‌عنوان یک نقطه عطف، مسیر فعال شدن سرمایه‌گذاران داخلی را هموار کرده است. هرچند «تابلوی سبز» بورس انرژی به‌عنوان بستر اصلی اجرای این سیاست تعریف شده، اما این بازار هنوز از عمق کافی برخوردار نیست و به‌راحتی دچار نوسانات قیمتی می‌شود. از سوی دیگر، تداوم و پایبندی وزارت نیرو به تعهدات حمایتی خود، از جمله تحویل به‌موقع برق خریداری‌شده و معافیت از خاموشی، نقش تعیین‌کننده‌ای در تقویت اعتماد و ثبات این بازار دارد.

به نظر شما کدام قوانین یا رویه‌ها بیش از همه سد راه پروژه‌های بادی شده‌اند؟

مهم‌ترین مانع، ناهماهنگی میان نهادهای اجرایی و ناپایداری مقررات است. از مرحله صدور مجوز تا خرید تضمینی برق، پروژه‌های بادی درگیر فرایندهایی پیچیده و گاه متعارض هستند. تغییرات مکرر در نرخ پایه خرید تضمینی و نبود ضمانت اجرایی روشن برای پرداخت‌ها، امکان برنامه‌ریزی بلندمدت را از سرمایه‌گذاران می‌گیرد.
در حوزه اراضی نیز فرایند تخصیص زمین از سوی منابع طبیعی و سازمان محیط‌زیست گاه ماه‌ها به طول می‌انجامد و همین تأخیرها، شروع عملیات اجرایی را عقب می‌اندازد. توسعه واقعی صنعت انرژی بادی مستلزم شکل‌گیری یک چارچوب نهادی منسجم و پایدار است؛ چارچوبی که از مرحله مطالعات اولیه تا اتصال به شبکه، مسیر پروژه‌ها را شفاف و فرایندها را تسهیل کند.

شما خود از فعالان حوزه احداث نیروگاه‌های بادی هستید. چه تجربه عملی در مدیریت ریسک پروژه‌های بادی داشته‌اید؟

در تجربه اجرای فاز نخست نیروگاه بادی سیاه‌پوش، بخش مهمی از مدیریت ریسک به هم‌زمان‌سازی سه حوزه فنی، مالی و اجرایی بازمی‌گشت. از منظر فنی، انتخاب توربین‌هایی با فناوری روز و تطبیق طراحی پروژه با الگوی باد منطقه، نقش مؤثری در کاهش ریسک‌های عملیاتی داشت.
در بعد مالی، هماهنگی زمان‌بندی دریافت تسهیلات با پیشرفت فیزیکی پروژه و پیش‌بینی نوسانات ارزی از طریق ابزارهای پوشش مالی داخلی، اهمیت بالایی پیدا کرد. در سطح اجرایی نیز مدیریت محدودیت‌های فصلی، چالش‌های لجستیکی در مناطق دورافتاده و هماهنگی میان پیمانکاران، از جمله ریسک‌های جدی پروژه بود که با برنامه‌ریزی دقیق زمانی و ارتباط مستمر میان واحدهای فنی و مالی تا حد زیادی کنترل شد.
در مجموع، تجربه سیاه‌پوش نشان داد که رویکرد پیش‌نگرانه در مدیریت ریسک‌های ارزی و فنی، به‌مراتب اثربخش‌تر از واکنش‌های پس از وقوع بحران است.

نیروگاه بادی سیاه‌پوش یکی از پروژه‌های موفق بادی در ایران است. شما چه نقشی در احداث این نیروگاه داشته‌اید و نوآوری‌های فنی به‌کاررفته چه اثری بر راندمان و بازگشت سرمایه گذاشته‌اند؟

در فاز نخست نیروگاه بادی سیاه‌پوش، استفاده از توربین‌های نسل جدید مجهز به سامانه‌های هوشمند کنترل گام و گشتاور، به‌ویژه در شرایط بادهای متغیر منطقه، موجب شد ضریب ظرفیت نیروگاه در مقایسه با نیروگاه‌های بادی همجوار به‌طور معناداری افزایش یابد.
هم‌زمان، به‌کارگیری سامانه‌های پایش آنلاین (SCADA) و تحلیل داده‌های بهره‌برداری، نقش مهمی در کاهش توقف‌های ناخواسته و ارتقای مدیریت تعمیر و نگهداری ایفا کرد. این نوآوری‌ها، همراه با بومی‌سازی بخشی از عملیات بهره‌برداری و نگهداری (O&M)، به کاهش هزینه‌های سالانه و بهبود نرخ بازگشت سرمایه انجامید. به بیان دیگر، هر میزان افزایش هوشمندی در بهره‌برداری نیروگاه‌های بادی، مستقیم‌ترین و سریع‌ترین اثر را بر جریان نقدی پروژه دارد.

در بسیاری از کشورهای جهان، پروژه‌های تجدیدپذیر علاوه بر تولید انرژی، اشتغال‌زایی نیز ایجاد می‌کنند. به نظر شما اثرات اجتماعی و اقتصادی نیروگاه‌های بادی بر اشتغال و توسعه مناطق برخوردار در ایران چگونه است؟

نیروگاه‌های بادی، به‌ویژه در مناطق کمتر توسعه‌یافته، می‌توانند منشأ تحولی واقعی در اقتصاد محلی باشند. در پروژه نیروگاه سیاه‌پوش، از ابتدای احداث تلاش کردیم تا تا حد امکان از ظرفیت‌های بومی استفاده کنیم؛ از جمله به‌کارگیری نیروی کار محلی و استفاده از خدمات منطقه‌ای در حوزه‌های پشتیبانی، تأمین غذا و خدمات روزمره. این رویکرد نه تنها هزینه‌ها را منطقی‌تر می‌کند، بلکه نوعی حس تعلق و مشارکت در میان مردم منطقه ایجاد می‌کند.
در دوره بهره‌برداری نیز با راه‌اندازی نیروگاه سیاه‌پوش، فرصت بازدید و آشنایی مردم با فناوری بادی فراهم شد. این ارتباط، به پلی میان صنعت و جامعه محلی تبدیل شده و زمینه گفت‌وگو و تعامل مستمر را فراهم می‌کند. در واقع، تجربه ما نشان داده است که پشتیبانی محلی با تبلیغات به‌دست نمی‌آید، بلکه با حضور واقعی، شفافیت و تعامل مستقیم با مردم منطقه شکل می‌گیرد.
چشم‌انداز پنج سال آینده نیروگاه‌های بادی ایران از نظر شما چگونه است؟

چشم‌انداز پنج‌ساله نیروگاه‌های بادی در ایران را می‌توان «خوش‌بینانه اما مشروط» توصیف کرد. ظرفیت بالقوه این صنعت بسیار بالاست و تجربه نیروگاه سیاه‌پوش نشان داده است که با انتخاب فنی درست و مدیریت دقیق، می‌توان به ضریب ظرفیت بالا و تولید پایدار دست یافت. با این حال، رشد واقعی این بخش منوط به اصلاحات بنیادین در سیاست‌گذاری و تأمین مالی است.
از منظر فنی، انتظار می‌رود توسعه در کریدورهای بادخیز مانند رودبار و شرق کشور ادامه یابد و بومی‌سازی خدمات بهره‌برداری و نگهداری (O&M) و قطعات، هزینه‌های عملیاتی را کاهش دهد. از منظر مالی، پایداری قراردادهای خرید تضمینی، شفافیت در سیاست‌های ارزی و دسترسی به تسهیلات ارزی داخلی، نقش تعیین‌کننده‌ای در ادامه مسیر خواهد داشت.
در این راستا، برنامه فاز دوم نیروگاه سیاه‌پوش با هدف حدود ۱۰۰ مگاوات در حال پیگیری است و بر اساس تجربیات فاز اول، الگویی از توسعه تدریجی، بومی‌سازی و مدیریت ریسک ارائه می‌دهد. اگر اصلاحات مالی و سیاستی به‌موقع انجام شود، پنج سال آینده می‌تواند دوره تثبیت و جهش صنعت بادی در ایران باشد.