سیاست‌های گردشگری در اروپا تا دهه‌ها بیش از آنکه به پایداری یا کیفیت تجربه تمرکز کند، به جذب حداکثری گردشگران و فروش بیشتر خدمات متمرکز بود. رشد صنعت سفر با افزایش تعداد گردشگران، ساخت هتل‌های بزرگ، گسترش پروازهای ارزان‌قیمت و تمرکز بر چند شهر که تبدیل به نمادهای گردشگری شده بودند، تعریف می‌شد. اما کیفیت زندگی ساکنان شهرهایی مانند پاریس، رم، ونیز یا بارسلون به‌مرور زیر فشار حجم بالای گردشگران، افت کرد. در این دوره، محیط‌زیست و مقوله زیست‌پذیری شهری در حاشیه‌ بودند و جایی در سیاستگذاری گردشگری نداشتند.

در دهه ۱۹۹۰، مفهوم «توسعه پایدار» که با گزارش‌های بین‌المللی وارد ادبیات رسمی شد، نگاه سیاستگذاران اروپایی را به پیامدهای زیست‌محیطی گردشگری جلب کرد. در همین دوره، اصطلاح «اکوتوریسم» وارد دایره لغات گردشگری شد. اما بیشتر محدود به طبیعت‌گردی بود و شهرها همچنان از دایره این نگاه بیرون بودند. اروپا در این مقطع، مسئله را شناخته بود، اما هنوز به مرحله اقدام جدی نرسیده بود.

با شروع قرن جدید اما بحران‌ها عینی‌تر شدند. شهرهایی مانند ونیز، آمستردام و بارسلون با پدیده‌ای به‌نام overtourism روبه‌رو شدند. اعتراض ساکنان محلی، به‌ویژه در اسپانیا، فشار بر زیرساخت‌های شهری، افزایش قیمت مسکن و آسیب به فضاهای تاریخی، زنگ خطر را به صدا درآورد. بااین‌حال، واکنش‌ها اغلب مقطعی و محدود بود؛ از کمپین‌های آگاهی‌بخش گرفته تا مقررات پراکنده که نتوانستند مدل غالب گردشگری را به‌طور ریشه‌ای تغییر دهند.

نقطه‌عطف این تغییر رویکرد اما دهه اول قرن جدید بود. از حدود سال ۲۰۱۰ پایداری از یک شعار اخلاقی به بخشی از سیاست رسمی اتحادیه اروپا تبدیل شد. در این دوره، شهرهای اروپایی شروع به بازاندیشی در فضاهای شهری کردند. پارک‌ها و فضاهای سبز دیگر فقط محل گذران اوقات فراغت نبودند، بلکه به زیرساخت‌های کلیدی گردشگری بدل شدند. توسعه مسیرهای دوچرخه، کاهش حضور خودروها در مراکز تاریخی و سرمایه‌گذاری در فضاهای عمومی قابل‌دسترس، نشانه‌هایی از این تغییر رویکرد بود. گردشگری سبز در این مرحله، از حاشیه به متن برنامه‌ریزی شهری و گردشگری آمد.

بحران جهانی کووید به این روند شتاب بیشتری داد. توقف ناگهانی گردشگری انبوه، شهرهای اروپایی را با تجربه‌ای متفاوت روبه‌رو کرد؛ خیابان‌ها خلوت‌تر شدند، فضاهای عمومی دوباره به ساکنان بازگشت و کیفیت زندگی شهری مورد بازنگری قرار گرفت. پس از این تجربه، گردشگری سبز دیگر یک انتخاب داوطلبانه نبود، بلکه به ابزاری برای بازسازی صنعت گردشگری بدل شد. اتحادیه اروپا و دولت‌های ملی، سرمایه‌گذاری در پارک‌های شهری، فضاهای باز، پروژه‌های پایدار و جاذبه‌های دوستدار محیط‌زیست را به‌عنوان راهبرد اصلی بازگشت گردشگری بعد از کووید تعریف کردند.

در چنین بستری پروژه‌های جدید در کشورهایی مانند پرتغال، فرانسه، آلمان، یونان و هلند معنا پیدا کرد. می‌شود گفت گردشگری سبز در اروپا حاصل یک تصمیم ناگهانی یا موج تبلیغاتی نیست، بلکه نتیجه مسیری تدریجی است که از توسعه بی‌مهار، به بحران، و از بحران به بازطراحی مدل سفر رسیده است؛ مدلی که اکنون کیفیت تجربه، حفظ محیط‌زیست و زیست‌پذیری شهرها را در مرکز توجه قرار داده است.

جاذبه‌های جدید؛ دوستدار محیط‌زیست‌اند

هلند، بلژیک، آلمان، مالت، بریتانیا، یونان و فرانسه در خط مقدم انقلاب گردشگری سبز در اروپا ایستاده‌اند. این کشورها با اقداماتی از قبیل بازطراحی پارک‌های شهری و فضاهای سبز سحرانگیز جاذبه‌های جدیدی در شهرهای مقصد گردشگری از آتن تا برلین و از پاریس تا آمستردام ایجاد کرده‌اند که فقط زیبا نیستند، بلکه با رویکرد پایداری طراحی شده‌اند. این تحولات به گردشگران امکان می‌دهد طبیعت را به شیوه‌هایی تجربه کنند که پیش‌تر غیر قابل‌تصور بود؛ از طریق حمل‌ونقل دوستدار محیط‌زیست، معماری پایدار و طراحی‌هایی با نگاه ویژه به محیط‌زیست.

کشورهای اروپایی می‌گویند در سال ۲۰۲۶ جاذبه‌های بزرگ و تازه‌ای را به جاذبه‌های گردشگری اضافه خواهند کرد. جاذبه‌هایی که فقط گردشگران را مجذوب نمی‌کند، بلکه با ادغام فناوری‌های پیشرفته و طراحی‌های سبز، مرزهای پایداری در توسعه گردشگری را جابه‌جا خواهد کرد. از جمله «دنیای یخ‌زده» در دیزنی‌لند پاریس قرار است به یک جاذبه خیره‌کننده تبدیل شود و طرفداران را وارد تجربه‌ای کاملاً فراگیر کند که سرگرمی را با پایداری در هم می‌آمیزد. توسعه جدید پارک «پالتونز» با تم وایکینگی در بریتانیا، هم ماجرایی پرهیجان را برای بازدیدکنندگان روایت می‌کند و حفاظت از محیط‌زیست را در اولویت قرار داده است.

انقلاب گردشگری سبز فقط ناظر بر ساخت مکان‌های دیدنی نیست، بلکه هدف آن پرورش یک ذهنیت پایدار در میان گردشگران است. این کشورها قصد دارند با اقداماتی که برای سال پیش رو طراحی کرده‌اند استاندارد جدیدی برای صنعت گردشگری تعریف و اروپا را به الگویی پیشرو برای سایر نقاط جهان تبدیل کنند.

زیرساخت‌های دوستدار محیط‌زیست

انقلاب گردشگری سبز در اروپا محدود به جاذبه‌ها و سیاستگذاری‌ها نیست. زیرساخت‌های جدید گردشگری هم نگاه ویژه‌ای به موضوع گردشگری سبز دارند. اروپا قرار است در سال‌های پیش رو، هتل‌های جدید و نوآورانه تأسیس کند؛ هتل‌هایی با معماری پیشرفته و تلفیق پایداری، لوکس‌بودن و احترام عمیق به فرهنگ محلی. در سال ۲۰۲۶ شهرهای مختلف اروپا شاهد افتتاح چشمگیرترین هتل‌های دوستدار محیط‌زیست خواهد بود. از جمله هتل Six Senses Milan که سطح جدیدی از مهمان‌نوازی را ارائه خواهد کرد. این هتل لوکس که در یک ساختمان تاریخی قرار دارد، گذشته و حال را در هم می‌آمیزد، تجربه‌ای از تجمل پایدار ارائه می‌دهد و با هویت امروز میلان همخوان است. هتل‌های Six Senses به تعهدشان به پایداری شهرت دارند و این مجموعه نیز از این قاعده مستثنا نخواهد بود.

چند شهر بزرگ اروپایی قرار است در سال جدید میلادی پروژه‌های عظیم بازسازی پارک‌های شهری و ایجاد فضاهای سبز پایدار جدید را به پایان برسانند. این فضاهای شهری نه‌تنها به گردشگران و ساکنان این شهرها فرصتی برای گریز از زندگی شهری می‌دهد، بلکه فضاهایی تعاملی و سازگار با محیط‌زیست برای لذت بردن از طبیعت در دل کلانشهرها ایجاد می‌کند.

نکته‌ای که این نگاه را به‌ویژه در فضاهای شهری تبدیل به مقوله‌ای خاص و قابل‌توجه می‌کند، تعهد به پایداری و ادغام فضاهای سبز در بافت شهری است. می‌توان گفت شهرهای مختلف اروپا در حال بازآفرینی خود هستند و زیبایی طبیعت را با زندگی پرجنب‌وجوش شهری ترکیب می‌کنند. در این مسیر با توسعه پارک‌های شهری، جاذبه‌های دوستدار محیط‌زیست و ابتکارات گردشگری پایدار، راه را برای نوع جدیدی از سفر هموار می‌کنند. سفری که ریشه در مسئولیت‌های محیط‌زیستی دارد و درعین‌حال، نیاز مسافران به سفرهای لوکس و یا ماجراجویانه را هم تأمین می‌کند.

پی‌نوشت: در نگارش این گزارش از مقالات و گزارش‌های Travel And Tour World بهره گرفته شده است.