درحالی‌که دو سال از آتش‌سوزی بازار وکیل گذشته، هنوز آسیب‌های این آتش‌سوزی بر تن این بازار تاریخی باقی مانده است. بارها مسئولان میراث‌فرهنگی وعده‌ مرمت آن را داده‌اند و حتی وزارت نفت از محل مسئولیت‌های اجتماعی خود هزار میلیارد ریال برای این امر اختصاص داده، اما هنوز اقدام اساسی در این زمینه صورت نگرفته است. یکی از اعضای هیئت‌ امنای بازار وکیل از بی‌توجهی دستگاه‌ها و تعلل طولانی‌مدت میراث‌فرهنگی در مرمت این بازار می‌گوید و اینکه بخشی از اعتبار وعده‌داده‌شده برای این بازار تاریخی، در پروژه‌هایی خارج از وکیل هزینه شده است. او که پس از دو سال پیگیری و شنیدن وعده امروز و فردای مسئولان استانی از اقدام در این زمینه ناامید شده بود، چند روزی است که شکایتی رسمی در سازمان بازرسی کل کشور ثبت کرده‌ است. به‌گفته او، بی‌عملی دستگاه‌های مسئول، نامشخص بودن وضعیت بودجه‌های مرمتی و تعلل در اجرای تعهدات، بازار ۲۵۰ ساله وکیل را که یکی از مهم‌ترین آثار زندیه در کشور است، در خطر قرار داده. 

وعده ۱۰۰ میلیاردی که سرنوشتش نامعلوم ماند

براساس صورت‌جلسه شورای بافت تاریخی شیراز، در آبان‌ماه سال گذشته و یک سال پس از آتش‌سوزی بازار وکیل و پس از آنکه اعتبار صد میلیارد تومانی از محل مسئولیت‌های اجتماعی وزارت نفت به بازار وکیل تخصیص داده شد، میراث‌فرهنگی موظف شد در اسرع وقت و «پیش از شروع بارندگی‌ها» مرمت سقف بازار وکیل را به سرانجام برساند. موضوعی که هنوز هم به نتیجه نرسیده است. 

طی بازدیدی که «عبدالله حسینی»، معاون امور عمرانی استانداری فارس، از بازار تاریخی وکیل در آبان‌ماه امسال داشته، در نامه‌ای به آسیب‌های آتش‌سوزی اشاره کرده و به اداره میراث‌فرهنگی فارس یک هفته مهلت داده توضیحات لازم در مورد تعلل در این زمینه را ارائه دهند. در جلسه کمیته فنی شورای بافت تاریخی که پس از بازدید از تأسیسات بافت تاریخی شیراز برگزار شده، بر این نکته تأکید شده است که: «سقف بازار که از سال ۱۴۰۱ که دچار آتش‌سوزی شده بود، همچنان مرمت نشده است. مقرر شد اداره میراث‌فرهنگی به‌صورت مکتوب علل تأخیر در مرمت سقف بازار وکیل از سال ۱۴۰۱ تا کنون را ظرف یک هفته به فرمانداری شیراز اعلام کند.»

پیش‌ازاین، در اردیبهشت‌ماه سال جاری، استاندار و معاون استانداری فارس بعد از بازدید از بازار وکیل و بررسی وضعیت موجود در جلسه‌ای مصوب کرده بودند: «با توجه به هزینه‌کرد ۶۰ درصد اعتبارات تخصیص‌یافته از محل مسئولیت اجتماعی وزارت نفت به‌منظور مرمت و بازسازی سقف بازار وکیل، مقرر گردید در راستای ادامه هزینه‌کرد باقیمانده اعتبارات، اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان نسبت به عقد قرارداد و انجام پروژه برابر مفاد تفاهم‌نامه اقدام نماید.»

پیرو این جلسه و در مردادماه امسال، جلسه‌ای در معاونت امور عمرانی استانداری فارس تکمیل شده که در آن با اشاره به مصوبه اردیبهشت‌ماه آمده است: «با توجه به اینکه تاکنون اقدامی از سوی اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان صورت نگرفته، مصوب شد ظرف یک هفته نسبت به عقد قرارداد سبک‌سازی، ترمیم، زیباسازی سقف بازار اقدام لازم صورت گیرد.» اما باز هم اقدام لازم صورت نگرفته و در آبان‌ماه نیز مجدداً یک هفته به میراث‌فرهنگی مهلت داده شده تا در مورد مرمت سقف و هزینه‌کرد اعتبارات اقدام کند.

اما با گذشت ۲۰ روز از آذرماه هنوز اقدامی در این زمینه انجام نشده است. هر چند کسبه می‌گویند مسکن و شهرسازی در حال اجرای پروژه‌ای در پشت‌بام بازار وکیل است، اما هنوز میراث‌فرهنگی به موضوع ورود نکرده است. در همین راستا، زمزمه‌هایی درباره بازگشت این بودجه شنیده شده که کسبه را نگران کرده است. از طرفی، یکی از کسبه می‌گوید: «ما شنیده‌ایم آن صد میلیارد را در محل دیگری هزینه کرده‌اند. اگر این درست باشد، انحراف بودجه محسوب می‌شود و تخلف است.» عضو هیئت امنای بازار وکیل می‌گوید: «به یکی از مدیران اداره میراث‌فرهنگی اعتراض کردم و گفتم بازار وکیل در حال تخریب است؛ شما که بودجه هم دارید، چرا کاری انجام نمی‌دهید؟ جواب داد: برکه فیروزآباد که جهانی شده، واجب‌تر است یا بازار وکیل؟ نمی‌دانستم چه بگویم! بازار وکیل در فهرست موقت یونسکو ثبت شده و یک بازار شناخته‌شده جهانی است، نباید این‌طور با آن رفتار شود.» او که در این سال‌ها پیگیر وضعیت بازار وکیل از استانداری و میراث‌فرهنگی بوده، می‌گوید: «از یکی از همکارانشان شنیدم که میراث‌فرهنگی بخشی از بودجه‌ای را که وزارت نفت به مرمت بازار وکیل تخصیص داده، در سرای روغنی بازار وکیل شمالی و بخشی را در تخت‌جمشید هزینه کرده‌ است. این اعتبارات را وزارت نفت به‌نام بازار وکیل جنوبی در نظر گرفته، اما اینجا هزینه نشده است؛ ما نمی‌دانیم دقیقاً کجا خرج شده است.»

سقف‌های دودگرفته بازار تاریخی شناسنامه قصور میراث‌فرهنگی است

شب هشتم آبان ۱۴۰۱ بود که آتش‌سوزی از یکی از حجره‌های بازار وکیل جنوبی شروع شد و خیلی زود گسترش پیدا کرد. زبانه‌های آتش که مهار شد، سیاهی روی ۲۰ عرقچین (سقف) تاریخی مانده بود. میراث‌فرهنگی همان زمان اعلام کرد: «بازار آسیبی جدی ندیده و دوده‌ها با پاکسازی رفع می‌شود.» حالا بیشتر از دو سال گذشته است، اما دوده‌ها هنوز پاک نشده است. سقف بازار وکیل نیازمند مرمت است. بودجه مورد نیاز را هم وزارت نفت با تخصیص صد میلیارد تومان اعتبار تأمین کرده است. بودجه‌ای که به گواه اسناد استانداری فارس تاکنون ۶۰ درصد آن هزینه شده -مشخص نیست دقیقاً محل هزینه‌کرد آن کجا بوده- و مابقی هم قرار است با انعقاد قراردادهای جدید هزینه شود. اما سقف بخشی از بازار وکیل هنوز سیاه است، تنها یکی از طاق‌ها به‌صورت آزمایشی پاکسازی شده است، باقی بخش‌ها همچنان سیاه، ترک‌خورده و در حال ریزش‌اند. و این شرایط درحالی‌است که خطر آتش‌سوزی مجدد؛ با وجود سیم‌کشی‌های رهاشده مثل بمب ساعتی بازار تاریخی شیراز را تهدید می‌کند.

بازار وکیل ستون‌ فقرات پایتخت زندیه است. قلب اقتصادی بافت تاریخی و یکی از مهم‌ترین آثار به‌جامانده از دوران زندیه در ایران است. مجموعه زندیه شامل ارگ کریمخان، مسجد و بازار وکیل، دیوانخانه و میدان نقاره‌خانه، بیش از ۲۲۰ سال قدمت دارند و ثبت جهانی آن یکی از وعده‌های ثابت دولت‌ها در چند سال اخیر بوده است. اما بی‌عملی، وعده‌های اجرانشده و بی‌توجهی به هشدارها، این مجموعه تاریخی را تهدید می‌کند. وزارت میراث‌فرهنگی همواره از نبود اعتبارات برای حفاظت و مرمت آثار می‌گوید، اما حالا که این مسئله تا حدی حل شده، باز هم شاهد کوتاهی این وزارتخانه هستیم.