بحران ۱.۵ تریلیون دلاری پلاستیک

جهان با یک بحران تمام‌عیار پلاستیکی مواجه است؛ بحرانی که از دوران نوزادی تا پیری منجر به بیماری و مرگ می‌شود و خسارت سالانه‌ای بالغ بر ۱.۵ تریلیون دلار در حوزه‌ی سلامت به بار می‌آورد.بر اساس یک بررسی تخصصی منتشرشده در مجله‌ی پزشکیLancet   پلاستیک‌ها «خطری جدی، رو به رشد و کمتر شناخته‌شده» برای سلامت انسان و سیاره هستند.

این بحران با افزایش بی‌سابقه‌ی تولید پلاستیک تشدید شده است. از سال ۱۹۵۰ تاکنون، تولید جهانی پلاستیک بیش از ۲۰۰ برابر شده و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۶۰ تقریباً سه برابر دیگر شود و از مرز یک میلیارد تُن در سال عبور کند. با آن‌که پلاستیک در بسیاری از حوزه‌ها کاربرد حیاتی دارد، اما بخش عمده‌ای از این رشد به تولید پلاستیک‌های یک‌بار مصرف مانند بطری‌های نوشیدنی و ظروف غذای سریع اختصاص دارد. اکنون حدود ۸ میلیارد تُن پلاستیک در سراسر کره زمین پخش شده است؛ از قله‌ی اورست گرفته تا عمیق‌ترین نقاط اقیانوس‌ها. کمتر از ۱۰ درصد این حجم پلاستیک تاکنون بازیافت شده است.

بررسی نشان می‌دهد که پلاستیک‌ها در تمامی مراحل- از استخراج سوخت‌های فسیلی که ماده‌ی اولیه‌ی آن‌هاست، تا فرآیند تولید، مصرف و نهایتاً دفع، خطراتی جدی برای انسان و محیط زیست دارند. این خطرات شامل آلودگی هوا، قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی سمی و ورود میکروپلاستیک‌ها به بدن انسان است. همچنین، آلودگی پلاستیکی می‌تواند موجب افزایش پشه‌های ناقل بیماری شود، چرا که پلاستیک‌های رهاشده در طبیعت محیطی مناسب برای تخم‌گذاری آن‌ها فراهم می‌کنند.

این بررسی تخصصی در آستانه‌ی ششمین و احتمالاً آخرین دور مذاکرات جهانی برای دستیابی به یک معاهده‌ی الزام‌آور جهت مهار بحران پلاستیک منتشر شده است. مذاکراتی که تاکنون با اختلاف جدی میان بیش از ۱۰۰ کشور طرفدار اعمال سقف تولید بر پلاستیک و کشورهای تولیدکننده‌ی نفت مانند عربستان سعودی که مخالف این اقدام هستند، همراه بوده است. گاردین اخیراً فاش کرد که لابی‌گران صنایع پتروشیمی نقش پررنگی در تضعیف این مذاکرات ایفا کرده‌اند.

پروفسور فیلیپ لندریگان، اپیدمیولوژیست و متخصص کودکان از کالج بوستون ایالات متحده، و نویسنده‌ی اصلی این بررسی، در گفت‌وگویی اعلام کرد: «ما اطلاعات فراوانی درباره‌ی دامنه و شدت تأثیرات زیست‌محیطی و سلامتی ناشی از آلودگی پلاستیکی داریم.» او تأکید کرد که درج تدابیر حفاظتی برای سلامت انسان و محیط زیست در پیمان پلاستیک ضروری است.

لندریگان همچنین افزود: «این تأثیرات بیش از همه متوجه جمعیت‌های آسیب‌پذیر به‌ویژه نوزادان و کودکان است. هزینه‌های اقتصادی تحمیل‌شده بر جامعه بسیار بالاست و اکنون زمان واکنش جدی فرارسیده است.»

در حالی که کشورهای نفت‌خیز و صنایع پلاستیک پیشنهاد تمرکز بر بازیافت را مطرح می‌کنند، کارشناسان بر این باورند که ساختار شیمیایی پیچیده‌ی پلاستیک مانع از بازیافت مؤثر آن می‌شود. برخلاف موادی چون کاغذ، شیشه، فولاد و آلومینیوم، بازیافت پلاستیک‌ها به دلیل ترکیبات شیمیایی متنوع‌شان، بسیار دشوار است. گزارش تصریح می‌کند: «اکنون کاملاً مشخص است که جهان نمی‌تواند تنها با تکیه بر بازیافت از بحران پلاستیکی نجات پیدا کند.»

بیش از ۹۸ درصد از پلاستیک‌ها از نفت، گاز و زغال‌سنگ تولید می‌شوند. فرآیند پرمصرف تولید آن‌ها، سالانه حدود ۲ میلیارد تُن دی‌اکسید کربن منتشر می‌کند، میزانی که حتی از انتشار گازهای گلخانه‌ای روسیه (چهارمین کشور آلاینده‌ی جهان) نیز بیشتر است. همچنین، بیش از نیمی از زباله‌های پلاستیکی به‌صورت روباز سوزانده می‌شوند که به آلودگی شدید هوا دامن می‌زنند.

در تهیه‌ی پلاستیک، بیش از ۱۶۰۰۰ ماده‌ی شیمیایی به‌کار می‌رود؛ از جمله رنگ‌ها، فیلر‌ها، مقاوم‌کننده‌های آتش و پایدارکننده‌ها. بسیاری از این ترکیبات با مشکلات سلامتی در تمام مراحل زندگی انسان در ارتباط هستند، اما شفافیت کافی درباره‌ی محتوای شیمیایی محصولات پلاستیکی وجود ندارد.

تحلیل‌ها نشان می‌دهد که جنین‌ها، نوزادان و کودکان به‌شدت در معرض آسیب‌های پلاستیکی قرار دارند. قرارگیری در معرض این مواد با افزایش خطراتی چون سقط جنین، تولد زودرس، نقص مادرزادی، اختلال رشد ریه، سرطان دوران کودکی و ناباروری در بزرگسالی مرتبط است.

زباله‌های پلاستیکی به مرور زمان به میکرو و نانوپلاستیک‌ها تبدیل می‌شوند و از طریق آب، غذا و تنفس وارد بدن انسان می‌شوند. این ذرات در خون، مغز، شیر مادر، جفت، مایع منی و مغز استخوان انسان یافت شده‌اند. گرچه تأثیر دقیق آن‌ها بر سلامت هنوز به‌خوبی شناخته نشده، اما با سکته‌های مغزی و حملات قلبی ارتباط یافته‌اند. پژوهشگران بر ضرورت اتخاذ رویکردی احتیاط‌آمیز در این زمینه، تأکید دارند.

گرچه پلاستیک به‌ظاهر ماده‌ای ارزان است، اما با احتساب هزینه‌های پنهان آن برای سلامت عمومی، بسیار پرهزینه به شمار می‌آید. در برآوردی که درباره‌ی تأثیر تنها سه ماده‌ی شیمیایی پلاستیکی در ۳۸ کشور انجام شده، خسارت سالانه‌ی آن‌ها به ۱.۵ تریلیون دلار می‌رسد.

این گزارش آغازگر مجموعه‌ای از تحلیل‌هاست که قرار است به‌طور مستمر تأثیر پلاستیک‌ها بر سلامت و محیط زیست را رصد کنند. مارگارت اسپرینگ، وکیل ارشد و از نویسندگان این بررسی، تأکید می‌کند که این مجموعه می‌تواند به‌عنوان منبعی مستقل و قابل‌اعتماد، به تصمیم‌سازان جهان در تدوین سیاست‌های مؤثرتر برای مهار آلودگی پلاستیکی کمک کند.| گاردین