محققان می‌گویند رکورد گرمترین سال در ۲۰۲۴ نشان می‌دهد زمین از مرز ۱.۵ درجه سانتی‌گراد عبور می‌کند و دانشمندان نیز عبور از این مرز را به‌عنوان آسیبی فاجعه‌بار برای سیستم‌های طبیعی که پشتیبان حیات روی زمین هستند، پیش‌بینی کرده‌اند. 

سازمان‌های اقلیمی در سراسر جهان بر این عقیده‌اند که سال گذشته میلادی گرمترین سال ثبت‌شده در طول تاریخ بوده است. میانگین دمای جهانی در سال ۲۰۲۴ حدود ۱.۶ درجه سانتی‌گراد بالاتر از میانگین دما در اواخر قرن ۱۹ بود؛ یعنی پیش از آنکه انسان شروع به سوزاندن سوخت‌های فسیلی در مقیاس بزرگ کند. به‌علاوه، زمین اخیراً روزها و ماه‌هایی را با دمای بالاتر از ۱.۵ درجه سانتی‌گراد تجربه کرده است.

اما دمای کره زمین از یک سال به سال دیگر متفاوت است. به‌عنوان مثال، افزایش دما در سال ۲۰۲۴، اگرچه تا حد زیادی به‌دلیل تغییراقلیم است، بااین‌حال در اوایل سال این افزایش دما توسط الگوی طبیعی «ال‌نینو» (El Niño) نیز ایجاد شد. پدیده ال‌نینو در حال حاضر از بین رفته است و پیش‌بینی می‌شود سال ۲۰۲۵ کمی سردتر باشد. 

آنچه مطالعات نشان می‌دهند

این مطالعات به‌طور مستقل توسط محققان در اروپا و کانادا انجام شده است. آنها همین سؤال اساسی را مطرح کردند که آیا یک سال با دمای بالای ‍۱.۵ درجه سانتی‌گراد از آستانه، نشانه هشداری است که ما در حال عبور از آستانه توافق پاریس هستیم؟ هر دو مطالعه از مشاهدات و شبیه‌سازی‌های مدل اقلیمی برای پرداختن به این سؤال با رویکردهای کمی متفاوت استفاده کردند. 

در مقاله اروپایی که توسط محققان مرکز مطالعات محیط‌زیستی «هلموتز» (Helmholtz) در «لایپزیک» آلمان انجام شده است، محققان به روند گرمایش تاریخی نگاه کردند. آنها دریافتند زمانی که میانگین دمای زمین به یک آستانه خاص رسید، دوره ۲۰ساله بعدی نیز به آن آستانه خواهد رسید. این الگو نشان می‌دهد با‌توجه‌به اینکه زمین در سال گذشته به دمای ۱.۵ درجه سانتی‌گراد بالاتر از حد آستانه رسید، ممکن است وارد یک دوره گرمایش ۲۰ساله شده باشیم که میانگین دما در این دوره از بیش از ۱.۵ درجه بالاتر از حد آستانه باشد.

مقاله کانادایی که نوشته «الکس کانون» (Alex J. Cannon) از بخش تحقیقات اقلیم، محیط‌زیست و تغییر‌اقلیم کانادا در «بریتیش کلمبیا» بود، به بررسی داده‌های ماه به ماه پرداخته بود. ژوئن سال گذشته دوازدهمین ماه متوالی با دمای بالای ۱.۵ درجه سانتی‌گراد از حد آستانه بود. محقق دریافت که وجود ۱۲ ماه متوالی بالاتر از یک آستانه اقلیمی نشان‌دهنده آن است که این آستانه در درازمدت به‌دست خواهد آمد [و در درازمدت میانگین دما بیشتر از این آستانه به‌ثبت خواهد رسید].

هر دو مطالعه همچنین نشان می‌دهند که حتی اگر کاهش شدید انتشار گازهای گلخانه‌ای از هم‌اکنون آغاز شود، زمین همچنان احتمالاً از آستانه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد عبور خواهد کرد. 

حرکت در جهت اشتباه

باتوجه‌به این یافته‌ها، آنچه بشریت در آینده انجام می‌دهد بسیار مهم است. برای دهه‌ها، دانشمندان اقلیمی هشدار داده‌اند که سوزاندن سوخت‌های فسیلی برای انرژی باعث آزاد شدن دی‌اکسیدکربن و سایر گازهایی می‌شود که سیاره را گرم می‌کنند. اما انتشار گازهای گلخانه‌ای توسط انسان همچنان در حال افزایش است. از زمانی که هیئت بین‌دولتی تغییراقلیم اولین گزارش خود را در سال ۱۹۹۰ منتشر کرد، انتشار سالانه دی‌اکسیدکربن در جهان حدود ۵۰ درصد افزایش یافته است. به زبان ساده، ما حتی در مسیر درستی حرکت نمی‌کنیم، چه رسد به اینکه سرعت لازم برای کاهش انتشار را هم داشته باشیم. 

این بررسی‌های علمی نشان می‌دهد انتشار گازهای گلخانه‌ای برای پایان‌ دادن به گرمایش جهانی باید به صفر خالص برسد. حتی پس از آنکه چنین اتفاقی رخ دهد، برخی از جنبه‌های اقلیم برای قرن‌های متمادی به تغییر خود ادامه خواهند داد؛ زیرا افزایش دمای برخی از مناطق، به‌ویژه در اقیانوس‌ها، در حال حاضر به حالت غیرقابل برگشت درآمده است. 

اگر زمین واقعاً از مرز ۱.۵ درجه سانتی‌گراد عبور کرده باشد و بشریت بخواهد دوباره آن را به زیر آستانه برساند، باید با رسیدن به «انتشار خالص منفی» (net-negative emissions) سیاره را خنک کنیم؛ این یعنی توقف انتشار، به‌علاوه حذف گازهای گلخانه‌ای بیشتر از جو زمین. این کاری بسیار چالش‌برانگیز خواهد بود. 

حس گرم‌شدن زمین

در حال حاضر اثرات مخرب تغییراقلیم در سراسر جهان احساس می‌شود. آسیب برای نسل‌های آینده حتی بدتر از این خواهد بود. استرالیا از سال ۱۹۱۰ تاکنون به‌طور متوسط ۱.۵ درجه سانتی‌گراد دمای بالاتر از حد آستانه را تجربه کرده است. 

اکوسیستم‌های منحصربه‌فرد زمین، مانند آبسنگ‌های مرجانی بزرگ، در حال حاضر به‌دلیل این گرم‌ شدن در رنج هستند. اقیانوس‌ها داغ‌تر شده‌اند و سطح آب دریاها بالا می‌آیند، خطوط ساحلی [با پیشروی در سکونتگاه‌ها] در حال ضربه‌زدن به جامعه هستند و حیات دریایی رو به تهدید است. آتش‌سوزی‌های جنگلی و رویدادهای شدید اقلیمی، به‌ویژه موج گرما، در حال بیشتر و شدیدتر شدن هستند. این به طبیعت، جامعه و اقتصاد ما فشار وارد می‌کند. 

بشریت می‌تواند جریان را تغییر دهد

این مطالعات یادآوری هشیارکننده‌ای است از اینکه بشریت در مقابله با تغییراقلیم تا چه‌ اندازه کوتاه آمده است. آنها نشان می‌دهند که ما باید فوراً خود را با گرمایش بیشتر جهانی سازگار کنیم. در میان مجموعه تغییرات مورد نیاز، کشورهای ثروتمند باید از کشورهای فقیرتری که سخت‌ترین آسیب‌های اقلیمی را متحمل می‌شوند، حمایت کنند. درحالی‌که پیشرفت‌هایی در این زمینه حاصل شده است، حمایت‌هایی به‌مراتب بیشتر مورد نیاز است. 

همچنین، یک تغییر اساسی برای کربن‌زدایی جوامع و اقتصاد بشر لازم است. هنوز جای امید وجود دارد، اما نباید اقدام را به تأخیر بیندازیم. در غیر این‌صورت، بشریت به گرم‌شدن کره زمین و ایجاد خسارت بیشتر ادامه خواهد داد. 

منبع: 

این مقاله با عنوان اصلی Earth is already shooting through the 1.5°C global warming limit, two major studies show روز دوشنبه ۲۲ بهمن در «کانورسیشن» (The Conversation) منتشر شده است. نویسندگان این مقاله «اندور کینگ» (Andrew King)، دانشیار علوم اقلیمی و «لیام کسیدی» (Liam Cassidy) کاندیدای دکتری علوم اقلیمی، هر دو از دانشگاه ملبورن استرالیا هستند.