ویژگی‌های معماری پایدار شامل ساخت بناهایی است که با اقلیم منطقه سازگار بوده، از سوخت‌های فسیلی کمتر استفاده می‌کند و آلودگی زیست‌محیطی کمتری دارد. در طراحی بناها با رویکرد معماری پایدار، توجه به انسان‌ها و بهبود آرامش روانی آنان در اولویت قرار دارد. به‌خصوص در دوران شیوع کرونا که مردم در خانه‌ها محصور بودند، نیاز به فضاهای تنفسی مانند بالکن یا حیاط به وضوح احساس می‌شد و وجود این فضاها به عنوان یک نعمت به شمار می‌رفت.

امروزه، با مشکلاتی همچون قطعی گسترده برق، استفاده از مازوت و کمبود گاز، بیش از هر زمان دیگری به سمت معماری پایدار و کاهش هدررفت انرژی نیاز داریم. از سوی دیگر، در ساخت و ساز ساختمان‌ها و مراکز تجاری و اداری، بی‌سلیقگی رخ داده است و حتی در مواردی که ساختمان‌های زیبا ساخته می‌شوند، توجه کافی به استفاده از تکنولوژی‌های سبز نمی‌شود.

اگرچه معماری ما در گذشته بیشتر به پایدار بودن توجه داشته، برخی از کارشناسان امروز معتقدند که نیازی به استفاده از بادگیرها برای بهره‌برداری از انرژی‌های طبیعی نیست. با پیشرفت تکنولوژی و امکانات جدید، می‌توان از این دستاوردها برای حرکت به سمت توسعه پایدار استفاده کرد

باید از تکنولوژی‌های سبز استفاده کنیم 

دکتر فرزانه سفلایی، استاد دانشکده معماری دانشگاه همپتون ویرجینیا درباره استفاده از تکنولوژی‌های سبز و معماری پایدار، معتقد است:« در حال حاضر، استفاده از تکنولوژی‌های سبز شرط لازم برای طراحی ساختمان پایدار است. ما مجبوریم که از تکنولوژی‌های سبز استفاده کنیم. اما چیزی که در جهان امروز و مثلا در کشوری مانند آمریکا به دغدغه متخصصان بدل شده، این است که چطور همه افراد بتوانند از این تکنولوژی استفاده کنند. به جز دولت‌ها که وام‌هایی را در اختیار افراد کم درآمد می‌گذارند تا بتوانند سیستم ساختمان خود را ارتقا دهند، کارخانه‌های مختلف هم رقابتی دارند تا بتوانند تکنولوژی‌های سبز ارزان قیمت را تولید و در دسترس همگان قرار دهند.

اتفاقی که این روزها در معماری ایران می‌افتد و ساختمان‌ها را تخریب می‌کنیم و دوباره از نو می‌سازیم، زیر پا گذاشتن سیستم پایداری است. ساختمان دانشکده معماری دانشگاه همپتون در سال ۱۹۳۰ ساخته شده است. این ساختمان با سیستم پایداری فاصله زیادی دارد و خیلی وقت‌ها استودیو و کلاس‌های درس، بسیار سرد یا گرم است. بااین وجود، ساختمان را تخریب نمی‌کنند تا بنایی نو بسازند. بلکه تلاش می‌کنند تا همین ساختمان قدیمی را بهسازی کنند؛ بنابراین در بسیاری از نقاط جهان ساختمان‌های قدیمی وجود دارند که به تکنولوژی‌های سبز مانند سیستم‌های خورشیدی مجهز می‌شوند تا به پایداری برسند.»

مردم ایران مجبور به استفاده از پنل‌های خورشیدی می‌‍شوند

این روزها صدای اعتراض مردم به خاطر قطعی مکرر برق بلند است. پیش‌تر دولت اعلام کرده بود که مازوت نمی‌سوزاند اما در عوض برق را قطع می‌کند. حالا هم بسیاری از مدارس، ادارات و بانک‌ها بخاطر آلودگی هوا تعطیل می‌شود و هم اگر روزی بارش برف و سرما داشته باشیم، بخاطر عدم تامین گاز ادارات و مدارس، دولت مجبور به تعطیلی می‌شود. نه تنها مردم در خانه‌ها دچار مشکل هستند بلکه بسیاری از صنایع و کارگاه‌های کوچک نیز با قطعی برق دست و پنجه نرم می‌کنند. چندی پیش، کارگاه‌داران مجتمع تجریشی به دلیل قطع‌های مکرر برق و افزایش قیمت قبوض برق اعتراض داشتند و می‌گفتند به خاطر قطعی برق نتوانستند درآمد قابل توجهی داشته باشند تا بتوانند هزینه‌ها و مخارج کارگاه‌ خود را پرداخت کنند. چون هزینه قبض برق از 6 میلیون تومان به 24 تومان افزایش پیدا کرده است؛ ترکیبی از این مسائل سبب شده است تا محمدامین زنگنه، دبیر انجمن انرژی‌های تجدید پذیر در گفت‌وگو با روزنامه  «پیام ما» درباره اهمیت استفاده از پنل‌های خورشیدی بگوید: «بخاطر گرانی و کمبود برق ساختمان‌های مسکونی و کارگاهی به سمت استفاده از پنل‌های خورشیدی می‌روند.»

او با اشاره به استفاده از پنل‌های خورشیدی در منازل مسکونی در آلمان توضیح داد: «ایران با آلمان یک تفاوت‌هایی دارد برای مثال در آلمان قیمت برق خانگی حدود 20 سنت یورو است؛ وقتی در آلمان برق خانه‌ها به وسیله برق خورشیدی تولید می‌شود، قیمت آن در بدترین حالت حدود 8 یا 9 سنت یورو می‌شود؛ وقتی دولت برق را به شما 20 سنت می‌فروشد اگر پنل روی سقف خانه‌ها باشد هزینه آن حدودا 10 سنت می‌شود آیا مشتاق نیستید که از پنل خورشیدی روی سقف‌ خانه خودتان استفاده کنید؟»

زنگنه در خصوص عدم استقبال مردم ایران از پنل‌های خورشیدی، بیان کرد: «در ایران پله اول مصرف برق خانگی حدودا 100 تا تک تومان است و قبض اغلب مصرف کننده‌های خانگی حدودا 40 تا 80 هزار تومان است. اگر یک سیستم پنل خورشیدی روی خانه‌ها نصب شود حدودا 150 میلیون تومان هزینه نصب این پنل‌های خورشیدی می‌شود؛ ما در یک سال، کم و بیش یک میلیون قبض برق پرداخت می‌کنیم؛ بنابراین باید پرسید از نظر صرفه مالی منطقی وجود دارد تا مردم پنل خورشیدی روی خانه‌ها نصب کنند؟»

دبیر انجمن انرژی‌های تجدید پذیر با تاکید بر ناترازی‌های انرژی دولت، افزود: « اتفاقی که می‌افتد این است که دولت دارد این کالا را ارزان در اختیار مردم قرار می‌دهد و با ناترازی و کسری مواجه می‌شود. پس از مدتی دولت هم برق ندارد تا به خانه‌ها برق رسانی کند همین مساله انگیزه‌ای برای مردم در ایران می‌شود به سراغ پنل‌های خورشیدی بروند. یعنی دولت در تابستان برق ندارد که به مردم بدهد و در زمستان گاز ندارد پس مردم مجبور می‌شوند از پنل‌های خورشیدی استفاده کنند تا در تابستان کولرها را روشن کنند و در زمستان بتوانند گرم شوند؛ بنابراین مردم ایران هم به سمت پنل خورشیدی می‌روند اما دلایلشان با مردم آلمان متفاوت است. »

او در خصوص قیمت برق، اظهار کرد: «آیا برق زیرقیمتی که برای تولیدکننده تمام می‌شود به همان قیمت به دست مصرف کننده می‌رسد؟

زنگنه ادامه داد: «در هیچ جای دنیا برق تجدیدپذیر برق گران و لوکسی نیست. در ایران مشکل این است که ما برق را به قیمت یارانه‌ای تحویل مردم می‌دهیم که در مقایسه با آن، برق تجدیدپذیر برق گرانی محسوب می‌شود. اگر این روند را ادامه می‌دهیم و برق ارزان در اختیار مردم قرار می‌گیرد و زنجیره سرمایه‌گذاری برق نمی‌چرخد. پس اتفاقی که برای صنایع افتاد، بر سر مردم هم می‌آید؛ یعنی انقدر برق‌ خانوارها قطع می‌شود تا مجبور شوند به سمت نیروگاه خورشیدی بروند.»

 دبیر انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر با توجه به موارد، استفاده مردم ایران از انرژی خورشیدی گفت: «موضوع دیگری که می‌تواند مردم را ناچارا به سمت انرژی خورشیدی ببرد این است که قیمت‌ها واقعی می‌شوند و ارزان‌ترین برق، برق خورشیدی است پس مردم خودشان ترغیب می‌شوند تا از این پنل‌های خورشیدی استفاده کنند چون هم برق گران می‌شود و هم در طی روز برق ندارند تا بتوانند کار کنند و زندگی روزمره خودشان را داشته باشند و بسیاری از صنایع هم برای اینکه راحت‌تر بتوانند کار کنند از پنل‌های خورشیدی استفاده می‌کنند.»

زنگنه در پایان با اشاره به مبحث مقرارت ملی ساختمان، توضیح داد: «دولت می‌تواند سیاست‌گذاری کند تا سازنده‌گان هنگام ساخت و ساز از پنل‌های خورشیدی استفاده کنند البته ما هم دنبال این موضوع هستیم تا این موضوع هم به مبحث مقررات ملی ساختمان اضافه شود. یک پنل خورشیدی حدود 280 میلیون تومان برای سازنده هزینه دارد، این در حالی است که در مقایسه با قیمت ساخت یک واحد مسکونی در تهران حدودا هیچ است؛ یکی از کارهای خوبی که دولت می‌تواند انجام دهد این است که وقتی یک سازنده در حال ساخت ساختمان است پنل خورشیدی را هم روی سقف ساختمان نصب کند. برای مثال یک ساختمان 20 واحدی در تهران ساخته می‌شود، هر واحد 10 میلیارد قیمت دارد؛ اما قیمت پنل خورشیدی در قیمت نهایی ساختمان تاثیر خاصی ندارد و به خودتامینی ساختمان‌ها بسیار کمک می‌کند. در مورد پنجره دوجداره هم همین اتفاق می‌افتد وقتی از ابتدا این اقدام انجام شود قیمت تمام شده برای سازنده زیاد نیست.»

چاره‌ای جز تکنولوژی سبز نیست

به نظر می‌رسد که افزایش جمعیت، بحران‌های زیست‌محیطی ناشی از گرمایش زمین و مشکلاتی همچون قطعی برق و استفاده از مازوت، جامعه را به سمت تفکر در خصوص استفاده از تکنولوژی‌های سبز و پایدار سوق داده‌اند.

تحریم‌های داخلی و بین‌المللی و عدم تأمین انرژی کافی، مردم را در شرایطی قرار داده که ناگریز از روی آوردن به راهکارهای نوآورانه‌ای همچون نصب پنل‌های خورشیدی هستند. در این بین، تأکید بر استفاده از تکنولوژی‌های سبز نه تنها راهی برای کاهش هزینه‌های انرژی محسوب می‌شود،  بلکه به جهت‌گیری صحیح و پایداری در معماری و ساخت‌وساز نیز کمک خواهد کرد.

اکنون زمان آن است که نه تنها نهادهای دولتی، بلکه همه افراد جامعه به اهمیت و ضرورت معماری پایدار پی برده و در جهت اجرای آن گام بردارند.