علی‌اصغر مبارکی

در قرن‌های اخیر شاهد افزایش شدید جمعیت انسانی و تشدید تأثیرات با منشأ انسانی بر اکوسیستم‌ها و جوامع طبیعی هستیم. همین موضوع سبب شده است نرخ انقراض گونه‌ها تقریباً ۲۰ برابر بیشتر از نرخ طبیعی انقراض پس‌زمینه باشد. طبق پیش‌بینی‌ها ممکن است این رقم ۱۰ یا ۲۰ برابر دیگر نیز افزایش یابد. اگر این پیش‌بینی‌ها تحقق یابند، نرخ‌های انقراض پیش‌بینی‌شده قطعاً قابل‌مقایسه با نرخ‌های انقراض در دوران‌های انقراض جمعی گذشته خواهند بود.

در سال‌های اخیر موضوع حکمرانی محیط‌زیست توسط اشخاص و گروه‌ها و به اشکال مختلف مورد بحث قرار می‌گیرد، درحالی‌که متأسفانه شناخت، برنامه و رویه متناسب و مناسبی دراین‌باره وجود ندارد. در بیشتر موارد تلقی عمومی‌ درباره حکمرانی محیط‌زیست به عملکرد یا نقش نظارتی و کنترلی سازمان حفاظت محیط‌زیست در تمام عرصه‌ها و فعالیت‌­های ارگان‌­های مختلف تعبیر می‌شود. در این راستا، انتظار می‌­رود این سازمان به‌تنهایی تضمین‌کننده بهره‌­برداری صحیح یا اقدامات بدون تخریب محیط‌زیست یا فعالیت­‌های توسعه‌­ای و یا استفاده از منابع باشد. اما آنچه شاید بتوان به‌عنوان شاه‌کلید حکمرانی محیط‌زیست مطرح کرد و درک صحیح آن بقطع می‌­تواند کمک بسزایی در حل مشکلات یا به بیان بهتر معضلات محیط‌زیستی کشورمان داشته باشد، موضوع «جریان‌سازی» است.

طبق آخرین آمار ۱۱ هزار و ۴۰۰ گونه مهره‌­دار از ۷۵ هزار و ۹۲۳ گونه توصیف‌شده در معرض تهدید انقراض هستند که نشان‌دهنده وضعیت موجود و لزوم اقدام درخور و مناسب در سطوح مختلف است. انقراض گونه‌ها و زیستگاه‌های آنها خیلی سریع‌تر و زودتر از آنچه ما فکر می‌­کنیم، رخ می‌­دهد و تنها راه نجات گونه‌ها از ورطه نابودی تنها اقدام ما است.