سند جامع صنایع‌دستی با مشورت چه کسانی تدوین شده است؟

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در آخرین اظهارات خود اعلام کرده است هر شغل صنایع‌دستی می‌تواند با ۳۰ میلیون تومان ایجاد شود. این به‌معنای ایجاد کارآفرینی با ۳۰ میلیون تومان است که بیانگر عدم درک درست آقای صالحی امیری از کارآفرینی است؛ ما باید ابتدا معنای کارآفرینی را درک کنیم. در دنیای معاصر امروز چطور می‌توان با ۳۰ میلیون تومان کارآفرینی کرد؟ شاخص‌های کارآفرینی در کتاب «کارآفرینی و توسعه اقتصادی» بینش، اکتشاف، تملک، عاملیت و مسئولیت، کار و اندیشه جمعی، همکاری و کار گروهی عنوان شده است. تاکنون حمایت از تولیدکنندگان صنایع‌دستی با عنوان کارآفرینی در قالب وام چه نتیجه‌ای در بر داشته است؟ دولت باید افرادی را که در حوزه صنایع‌دستی فعالیت می‌کنند، توانمند کند و قرار نیست این افراد به دولت وابسته باشند. ارائه بسته حمایتی فقط هنرمندان را به دولت مقروض می‌کند و متأسفانه در این باره هیچ پژوهشی صورت نگرفته که وقتی یک محصول فرهنگی تولید می‌شود، چه جایگاهی در دنیای امروز دارد.

در نهایت، تولیدکننده نیز نمی‌تواند کاری را که تولید کرده، در بازار عرضه کند و بفروشد. در نتیجه هنرمند هر روز به دولت بدهکارتر می‌شود و به‌جای توانمندسازی، فرد به یک مطالبه‌کار طلبکار تبدیل می‌شود. کارآفرینانِ فکری برای ادامه فعالیتشان، خود را بازبینی و بازآفرینی می‌کنند. آیا در کشور ما در این زمینه تحقیقی صورت گرفته است؟ در این فرآیند هنرمندان براساس دیدگاه‌های گسترده‌تری از جهان، آنچه بیشترین اهمیت را برایشان دارد، ایده‌های نو را در سر می‌پرورانند. وجود جایی به‌نام پژوهشگاه میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری که هنرمند به‌دلیل نداشتن زمان کافی برای پژوهش نمی‌تواند کار احیای صنایع‌دستی را انجام دهد چه کمک خاصی کرده است؟ چه پژوهش خاصی در پژوهشگاه انجام شده است تا هنرمندی که به‌دلیل مشغله مالی و کاری فرصت نمی‌کند یک مقاله بخواند، به آن مراجعه کند؟ کارآفرینانِ فکری پس از آنکه به مفهوم دیگری از خود دست یافتند متوجه شدند که شغل برای آنان حقی نمی‌آورد، به‌عبارتی این افراد دنبال شغل نیستند و به‌جای آن پی می‌برند که باید مشاغل از تعهد و ابتکار فردی سر در بیاورند. به‌عبارتی به‌کار گرفته شدن افراد توسط کارآفرینان نشان‌دهنده بینش آنان و توجه تمام‌عیارشان به پتانسیل‌های موجود است.

کارآفرینی فکری در کار و اندیشه جمعی با ایجاد هم‌افزایی و سرمایه فکری، رشته‌های مجزا را هدایت می‌کند و از مجموعه مهارت‌های فراوان بهره‌مند می‌شود. این کارآفرینان فقط از پژوهش‌های میان‌رشته‌ای آگاه نیستند بلکه فراتر از آن روابط شخصی درون حوزه‌ها را تا جای ممکن به‌کار می‌گیرند تا چشم‌انداز و بینش خود را بارور کنند. در صنایع‌دستی همکاری و کارگروهی وجود ندارد. این درحالی‌است که هنرمندان به‌دلیل مشکلات و هزینه‌های بسیار در کشورهای اروپایی از استودیومحوری عبور کردند. یکی دیگر از مسائلی که در آمریکا مطرح است، تولید بیش از اندازه هنرمندان است؛ چرا که انقدر به دانشجویان آموزش داده شده که آنان به یک تکنسین تبدیل شده‌اند و دیگر خلاقیت کافی در این زمینه را ندارند. به همین دلیل، مراکزی را دایر کردند تا این افراد در آن کار کنند و استودیو فقط برای هنرمندی است که ایده‌پردازی می‌کند؛ درحالی‌که در کشور ما تا دانشجویی فارغ‌التحصیل می‌شود، به‌دنبال ایجاد استودیو است.

وزیر میراث در بخش دیگری از صحبت‌هایش در سفر به تبریز به تشویق ذائقه مردم به‌سوی صنایع‌دستی اشاره کرده است؛ تا زمانی که تحقیقات میدانی درباره نیاز و ذائقه مردم انجام نشده، چه اقدامی می‌توان دراین‌باره انجام داد؟ کشوری مانند چین که صلوات‌شمار یا سجاده نمازهای هوشمند برای سالمندان را طراحی کرده است، سال‌ها درباره نیاز ذائقه مردم در کشورهای اسلامی پژوهش کرده‌ و بعد آن تولیدات را وارد بازار می‌کند. تا زمانی که تعداد کارشناسان معاونت صنایع‌دستی به تعداد انگشتان یک دست هم نمی‌رسد، با چه پشتوانه‌ای می‌توان ذائقه مردم را تغییر داد؟

آقای صالحی امیری از تدوین سند جامع صنایع‌دستی در شورای‌عالی انقلاب فرهنگی خبر داده است. این سند با مشورت چه کسانی تدوین شده است؟ وظیفه دولت گره‌گشایی است. باید بررسی شود صنایع‌دستی ما از چه سطوحی مانند صنعتگر، هنرمند، تولیدکننده و خلاق تشکیل شده است، سپس برای آن سندی تدوین شود. وقتی همه را زیر مجموعه صنایع‌دستی قرار می‌دهیم و می‌خواهیم با ۳۰ میلیون تومان برای آن ایجاد اشتغال کنیم، چه سندی برای آن تدوین کرده‌ایم. عرصه فرهنگ به تعاملات بیشتری نیاز دارد و نمی‌توان با فعالانی که در این حوزه کار می‌کنند و حتی یک جلسه با آنان برگزار نشده، سند نوشت. چرا باید برای کسی که در کارگاهش مشغول به کار است، سند جامع تدوین کنند؟

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی همچنین به برداشتن موانع صادرات صنایع‌دستی اشاره کرده است. باید مشخص شود چه چیزی را می‌خواهیم صادر کنیم. برای دنیای امروز craft مهم است. مشکل اینجاست که فکر می‌کنند همه باید صنایع‌دستی را بخرند. زمانی صنایع‌دستی لازمه زندگی بود و امروز نیست. باید بررسی شود کسی که در غرب زندگی می‌کند و محصول فرهنگی می‌خرد، چرا اقدام به خرید یک محصول می‌کند. آیا صنایع‌دستی سنتی جایی در کنار دیزاین مدرنی که وارد خانه‌ها شده است، دارد؟ به‌عقیده من همه‌ این موارد نیازمند زیرساخت و آموزش است.