مریم محمودخواه

پیشرفت صنعت مد و فشن و پرداختن به مقوله‌های مربوط به دیزاین در سال‌های اخیر، توجه علاقه‌مندان این حوزه را به خود معطوف کرده است، تا جایی که به‌تازگی برنامه‌ها و رویدادهای زیادی در این زمینه برگزار می‌شود. رویدادهای مد و فشن در ایران اتفاقی تازه‌اند و کم‌کم تقویم سالانه این رویدادها درحال شکل‌گیری است. اما اگر بخواهیم با استانداردهای جهانی بسنجیم، فشن‌ایونت‌های ایرانی شبیه کودکی است که تازه راه‌رفتن یاد گرفته؛ هیجان‌انگیز، اما پر از زمین‌خوردن.

«آیا طراحان جوان در ایران می‌توانند در مسیر مد پایدار حرکت کنند؟» این پرسشی بود که در جمع انجمن طراحان پارچه و لباس ایران مطرح شد؛ سؤالی که دبیر انجمن، آن را بهانه‌ای برای اشاره به یکی از دغدغه‌های جدی این نهاد دانست: «ما به‌طور مستمر در حال برگزاری نشست‌ها و سمینارهایی برای ترویج فرهنگ مد پایدار هستیم تا طراحان و مصرف‌کنندگان را با اهمیت استفاده از مواد پایدار و تولید مسئولانه آشنا کنیم.» او از برنامه‌هایی گفت که قرار است بستری برای حمایت‌های مالی و مشاوره‌ای از طراحان جوان فراهم کند؛ برنامه‌هایی که اگر به‌درستی اجرا شوند، می‌توانند مد پایدار را از یک شعار، به واقعیتی در صنعت پوشاک ایران تبدیل کنند.

« تکتم رضایی»، طراح لباس و استایلیست ایرانی، با ۲۰ سال تجربه در صنعت مد، از طراحی‌های شخصی برای خود تا همکاری با هنرمندان معروف، مسیری پر از خلاقیت و نوآوری را طی کرده است. از استفاده از متریال‌های ایرانی تا توجه به مد پایدار، او در هر پروژه‌اش به‌دنبال خلق زیبایی و معنای تازه‌ای از لباس است. در این گفت‌وگو، از مسیر حرفه‌ای‌اش، تجربیات کاری و آینده طراحی لباس می‌گوید.

آرزو اسکندری، نویسنده‌ای است که در دنیای مد و طراحی لباس شناخته‌شده است. او تحصیلات خود را در رشته مهندسی منابع طبیعی آغاز کرده، اما علاقه‌اش به دنیای مد و طراحی لباس او را به‌سوی این عرصه کشاند. اسکندری سال‌ها در زمینه روزنامه‌نگاری مد فعالیت داشته و هم‌زمان با این فعالیت‌ها، آثار متعددی در زمینه طراحی لباس نیز به نگارش درآورده است. او، به‌خصوص در کتاب‌های خود، به‌شکلی جامع و علمی، مفاهیم مختلف مد را بررسی کرده است.

قصه سوزن‌دوزی روایت نقش است و نخ. روایت حس‌وحال آدم‌هایی است که ساعت‌ها سوزن به دست؛ نقش روی نقش می‌آفرینند. آدم‌هایی که گذر زمان را نمی‌دانند و وقتی روشنی روز جای خود را به تاریکی شب می‌دهد، با دست‌هایی زخم‌شده از درد سوزن، نگاه به نقش‌و‌نگارهای پارچه می‌اندازند. سوزن‌دوزی گاهی راوی قصه زنان پرغصه‌ای است که جایی برای فوران احساس و شور زنانگی خود ندارند. زنانی که تنها مأمن تنهایی آنان تاروپود پارچه است و سوزن و نخ…

خوشبختانه یا متأسفانه دوران زندگی ما با دورانی از زندگی زمین هم‌زمان شده است که بسیاری از خطرات محیط‌زیست، جان زمین عزیزمان را تهدید می‌کند؛ از حمل‌ونقل و دود ماشین‌آلات و کارخانه‌ها و صنایع گرفته تا آلودگی اقیانوس‌ها و دریاها و مشکلات زیست‌محیطی حیات‌وحش. امروزه حتی تهیه و تولید غذایی که مصرف می‌کنیم و لباسی که می‌پوشیم نیز دارای آلودگی برای محیط‌زیست است. جالب است بدانید حدود ۱۰ درصد از آلودگی‌های زیست‌محیطی مربوط به تولید صنایع پوشاک فقط در اروپاست! این درحالی‌است که در چندین سال اخیر فعالان دوستدار محیط‌زیست با ارائه راهکارهایی به کاهش عوارض ناشی از تولیدات انسانی کمک‌هایی کرده‌اند که صنعت مد و لباس هم از قاعده مستثنا نیست و کارهایی برای تطبیق تولیدات این صنعت با محیط‌زیست انجام شده است.

در جهان امروز که با بحران‌های محیط‌زیستی مواجه است، هنر پایدار با استفاده از مواد بازیافتی می‌تواند یک راه‌حل خلاقانه و مؤثر باشد. خلق آثار جدید از مواد دورریختنی و بازیافتی؛ در تازه‌ای به دنیای هنر پایدار به روی ما باز کرده است. اینکه چگونه می‌توانیم از مواد دورریختنی آثاری خلق کنیم که هم زیبا باشند و هم به محیط‌زیست کمک کنند، یکی از نوآوری‌های هنری است که نه‌تنها خلاقیت هنرمندان را به نمایش می‌گذارد، بلکه به‌عنوان راهی برای کاهش ضایعات و حفظ منابع طبیعی عمل می‌کند. در هنر پایدار هنرمندان با استفاده از مواد بازیافتی، علاوه‌بر خلق هنری چشم‌نواز و مخاطب‌پسند و ماندگار، نقش مهمی در کاهش ضایعات و جلوگیری از مصرف بی‌رویه منابع طبیعی ایفا می‌کنند. این هنر به ما نشان می‌دهد می‌توانیم از چیزهایی که دیگران آنها را زباله می‌دانند، آثاری خلق کنیم که هم از نظر هنری و هم از نظر محیط‌زیستی ارزشمند باشند. تأثیر و پیام آگاهی محیط‌زیستی این آثار در دنیای مدرن بسیار زیاد و کتمان‌ناپذیر است؛ زیرا خلق هستی از نیستی؛ آگاهی می‌آفریند و آگاهی بستر رشد و بالندگی است

رنگ‌هایی که در دنیای مد و طراحی فشن به کار برده می‌شوند، اغلب بر مخاطب تأثیرات شگرفتی دارند. طراحان مد و فشن اغلب در زمان طراحی یا بنا به تجربیات خود و یا در کتاب‌ها مجلات و وب‌سایت‌ها دنبال راهی برای پیدا کردن روش منحصربه‌فرد خود هستند. این طراحان ممکن است پارچه‌ای را در نمایشگاه پارچه‌ای دیده باشند و این ایده را در استایل جدید و لباس جدید پیاده کنند. قبل از اینکه استایل‌های خیابانی و رنگارنگ شدن لباس‌های جوانان مسیر دنیای مد را تغییر دهد، همه بر آن بودند که تمامی تأثیرات اصلی بر روی فشن از مؤسسه‌های طراحی لباس و مد برمی‌آید. برای مثال، وقتی جوانان شروع به خرید از فروشگاه‌های دست‌دوم برای داشتن ترندها با مدهای جدید کردند؛ طراحان متوجه شدند که رنگ و شمایل کهنه‌نما می‌تواند اثر مثبتی در جذب آنها به دنیای فشن داشته باشد. ازاین‌رو، توجه به رنگ‌های به‌اصطلاح شسته و رنگ‌ورورفته می‌تواند پر طرف‌دار شود.

«چیا جبری» و «خاتون شهبازی» سال‌هاست که در بخش طراحی، تدریس و کارآفرینی فرهنگی و تسهیلگری مد و پوشاک در ایران فعالیت می‌کنند. عموماً فعالیت‌های آنها بر مبنای رفع چالش‌های مد و فعالان آن، شکل می‌گیرد. «جشنواره مد سی‌پال» به‌عنوان تنها جشنواره خصوصی مد ایران با محوریت شناسایی و معرفی طراحان خلاق مد که عموماً زنان هستند، بنیانگذاری شد. بیش از دو هزار طراح در این جشنواره طی سه دوره شرکت کردند. در جشنواره سی‌پال برای اولین‌بار در ایران بخش مد پایدار راه‌اندازی شد و طراحان آثار خود را ارائه دادند.

مد فراتر از پوششی برای بدن، بازتابی از اندیشه، فرهنگ و هنر یک جامعه است. در این میان، «مد مفهومی» به‌عنوان جریانی پیشرو، مرزهای سنتی طراحی لباس را درهم می‌شکند و بستری برای بیان اندیشه‌ها و احساسات انسانی فراهم می‌آورد. این سبک که به‌عنوان پلی میان هنرهای تجسمی و فشن شناخته می‌شود، نه‌تنها زیبایی‌شناسی را متحول کرده، بلکه زمینه‌ساز دیالوگ‌های فرهنگی و اجتماعی شده است. جنبه دیگر آنکه از طریق مفاهیم نوآورانه، استفاده از مواد پایدار و ایجاد آگاهی عمومی، این سبک طراحی می‌تواند به کاهش اثرات زیست‌محیطی مد و ایجاد آینده‌ای پایدارتر کمک کند. بنابراین، مد مفهومی نه‌تنها یک جریان هنری است، بلکه می‌تواند به‌عنوان ابزاری مؤثر برای تغییرات مثبت در صنعت مد پایدار عمل کند.