در گراندهتل قزوین چه می‌گذرد؟

اسفندماه ۱۴۰۲خبر رسید که طرح عملیات مرمت بنای «گراندهتل» قزوین آغاز شده است. خبری که در نگاه اول، گویای این بود که پس از دهه‌ها قرار است گراندهتل احیا شود. اما اندکی بعد تصاویری میان فعالان دست‌به‌دست شد که نشان می‌داد قرار است دورتادور ساختمان و بخشی از زمین عرصۀ ثبتی دولت‌خانۀ قزوین حصار کشیده شود. این اقدامات نگران‌کننده هفته‌ها ذهن دوست‌داران میراث‌فرهنگی شهر را به خود مشغول کرده بود. پرسش نگارنده از «علیرضا خزائلی» مدیرکل میراث ‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان قزوین نیز بی‌پاسخ ماند. 

هفته‌ها در انتظار اقدامی یا پاسخی از سوی ادارۀ کل بودیم؛ اما درنتیجۀ پیگیری‌های نگارنده از افراد مرتبط، به این پاسخ رسیدیم که بدون اجازۀ صندوق احیا، هیچ٬کس اجازۀ ورود به گراندهتل را ندارد. نگرانی فعالان و دوست‌داران میراث‌فرهنگی از بابت پی کنی در عرصۀ ثبتی دولت‌خانه تا امروز ادامه دارد.

گراندهتل در اواخر دورۀ قاجار در بخشی از حریم دولت‌خانۀ صفوی قزوین ساخته شد. «ارباب برزو مهرشاهی»، تاجر کفش و سازندۀ کارخانۀ برق قزوین، سازندۀ مدرن‌ترین هتل آن زمان در قزوین بود. دولت‌خانۀ قزوین، بازمانده از روزگاری‌ست که قزوین به‌عنوان دومین تختگاه صفویان برگزیده شده بود. هنگامی که شاه‌طهماسب اول صفوی تاج خسروی را از پدرش، شاه‌اسماعیل به ارث برد، تبریز جای ماندن نبود. از سویی فشار عثمانی، کشور و پایتخت آن را تهدید می‌کرد و از سوی دیگر، کدخدایان محلی از شاه حرف‌شنوی نداشتند. این‌ها بخشی از دلایل انتقال پایتخت از تبریز به قزوین در دورۀ حکم‌رانی صفویه است. در ایوان نادری یا چهلستون اصلی آن، پادشاهانی از این سلسله تاج‌گذاری کرده‌اند.

شاید امروزه از این دولت‌خانه جز یک دروازه و یک کوشک یا کلاه‌فرنگی که به «چهلستون» معروف شده است، چیز زیادی باقی نمانده باشد. دست‌کم به سبکی که در اصفهان می‌بینیم! اما به‌هرحال، با استناد به متون تاریخی و حدسیات قزوین‌پژوهان، می‌دانیم که یادگار کاخ‌ها و عمارات آن زمان، اکنون در لایه‌هایی زیر زمین محدودۀ عالی‌قاپوی قزوین خفته‌اند و انتظار می‌کشند تا روزی کسی آنان را از زیر خروارها خاک بیرون بکشد؛ شاید برای احیاء دوبارۀ دولت‌خانۀ صفوی قزوین! به‌همین‌دلیل، برای هرگونه اقدامی در جهت مرمت گراندهتل و افزوده‌های دورۀ پهلوی آن، مطبق قانون باید کاوش‌های باستان‌شناسی صورت گیرد.

پرسش ما این است که چرا ادارۀ کل میراث خبری با بایکوت خبری به انتظارات دوست‌داران میراث‌فرهنگی هیچ پاسخی نمی‌دهد؟ درحالی‌که شفاف‌سازی و توضیحاتی دربارۀ این پروژه از بدیهی‌ترین مسائل است. اقدامات زیادی وجود دارد که مسئولان میراث‌فرهنگی بدون کوچک‌ترین پاسخگویی به درخواست دوست‌داران میراث‌فرهنگی، خود را با سیاست‌های سرمایه‌گذار و پیمانکار که سابقه تخریب و خراب‌کاری در این حوزه را دارد، هماهنگ نشان می‌دهند.

دیوارکشی در حیاط گاراژ اقتصاد، زمینه‌ساز چه اقداماتی است؟ چرا تخریب افزوده‌های دورۀ پهلوی، ساخت‌وساز در عرصۀ ثبتی دولت‌خانه را با افزوده به عرصۀ گراندهتل بدون مطالعات و کاوش‌های جامع باستان‌شناسی، انجام می‌گیرد؟ باز تاکید می‌شود در این محدوده، لایه‌های دورۀ صفوی وجود دارند!  و درنهایت، پرسش ما این است که پیوست فرهنگی این پروژه کجاست؟