بایگانی مطالب: آب
دکتر وحید نجفی نخجوانلو: بحران آب ایران؛ تهدیدی جدی برای امنیت ملی
در سالهای اخیر، بحران آب به یکی از چالشهای اساسی ایران تبدیل شده است. این بحران نه تنها زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار داده، بلکه امنیت ملی کشور را نیز به مخاطره انداخته است. دکتر وحید نجفی نخجوانلو، پژوهشگر و نویسنده برجستهی جغرافیای سیاسی، با تحقیقات جامع خود، ابعاد مختلف این بحران را بررسی کرده و راهکارهایی برای مقابله با آن ارائه داده است. در این مقاله، به بررسی یافتههای دکتر نجفی و تأثیر بحران آب بر امنیت ملی ایران میپردازیم.
چاه جدید «خیج» آب ندارد
«خیج» روستایی با بیش از دو هزار نفر جمعیت در شهرستان شاهرود با خشک شدن قناتها آب شرب و کشاورزیاش را از دست داد. حالا علاوه بر این میزان باغداری از این منطقه به دلیل نبود آب تا یک پنجم کاهش پیدا کرده است؛ اهالی روزی بین یک تا دو ساعت و در بهترین شرایط، به آب شر دسترسی دارند. سال گذشته اداره آبفای شهرستان اقدام به حفر چاهی به عمق ۲۵۰ متر در روستا کرده است که اهالی میگویند هشدار دادیم که در این جانمایی و روش لوله گذاری به آب نخواهند رسید اما شرکت آبفای شهرستان طرحش را دنبال کرد. حالا اعتبار حفر پاه هزینه یک حلقه چاه خشک شده است و قرار نیست به این زودیها اعتباری برای آب خیج در نظر گرفته شوند. این در شرایطی است که اهالی میگویند یک ساعت آب آن هم نیمه شب سهم آنان از شبکه آبرسانی روستایی است و حتی برای اجابت مزاج باید تا نیمه شب و گاه نخستین ساعات بامداد انتظار آب را بکشند.
ترجیح انتقال آب بر مدیریت مصرف
شناسایی وضع موجود یکی از ارکان اصلی برنامهریزی است. شناسایی وضع موجود شامل تحلیل محیط داخلی و خارجی، شناسایی نقاط قوت و ضعف، فرصتها و تهدیدها و بررسی عملکرد گذشته است. این اطلاعات، پایهای برای تصمیمگیری و تعیین اهداف در فرآیند برنامهریزی فراهم میکند.
هشدار «نارنجی رنگ» برای تشدید ناپایداریهای موسمی
سازمان هواشناسی در پی تشدید ناپایداریهای موسمی (بهویژه در ساعات بعدازظهر و اوایل شب) در استانهای فارس، بوشهر، هرمزگان، کهگیلویه و بویراحمد و کرمان، هشدار هواشناسی سطح نارنجی صادر کرد.
بیم ناممکن شدن سکونت در مرکز ایران
|پیام ما| فرونشست زمین در بسیاری از شهرهای کشور زنگ خطر را به صدا درآورده و بسیاری از کارشناسان نگران عواقب آن هستند. در تازهترین هشدار، رئیس گروه «آبزمینشناسی» سازمان زمینشناسی کشور با بیان اینکه ایران مرکزی با خطر شدید فرونشست روبهرو است گفت: با ادامهٔ این روند موجی از مهاجرتهای سرزمینی از ایران مرکزی را شاهد خواهیم بود.
هشت توصیهٔ آبی به دولت چهاردهم
بازبینی انتقادی تجربیات اصلاحات آبی در کشور ایران و کشورهای درحالتوسعه، توصیههای راهبردی مهمی را برای تحقق جهتگیریهای اصلی اجتماعی و اقتصادیکردن آب در جامعه، در پیشروی سیاستگذار یا سیاستگذاران قرار میدهد. ازاینرو، جهتگیریها و استراتژیهای دولت چهاردهم برای گشودن روزنههایی در شرایط بحرانی موجود، میتواند بسیار حائز اهمیت و توجه باشد. این در صورتی است که دولت چهاردهم دربارۀ مدیریت و حکمرانی آب، جهتگیریها و راهبردهایی داشته باشد که بتواند برای تحقق هدفهای اصلی اسناد بالادستی موجود، نقش اثربخشی را ایفا کند؛ بهویژه آنکه درحالحاضر، مقوله آب بهشدت «دولتمحور» است و به همین دلیل جامعه در مورد این موضوع احساس همدلی و اشتراک نظر ندارد. از سوی دیگر، توسعۀ اقتصادی کشور بهشدت «آبمحور» است و بخش بسیار مهمی از تولید ناخالص ملی ما صرف خدمترسانی به مردم در حوزۀ شهری و روستایی و اقتصادی میشود که دارای کارایی و بازده اقتصادی ناچیزی است. اما میبینیم بهجای اقتصاد «کمآبمحور» و کارآمد، دولت در برنامه و بودجهریزی، بهطور عمده بهدنبال حلوفصل اقتصاد «بنگاهمحور» است. البته توجه اقتصاد بنگاه شرکتهای کارگزار هم مهم است اما، اینکه خدمات آب با کیفیت بهتری در اختیار مردم قرار بگیرند تا اثربخشی و کارایی بیشتری داشته باشد، مهمتر از آن است. این ترمیم و بازسازی در درجۀ اول به یک دولت «فروتن و توسعهگرا» نیاز دارد که سهم خود را از اشتباهات گذشته بپذیرد و تن به نظارتهای اجتماعی بدهد. در همين راستا، توصيههای راهبردی آبی برای اثربخشبودن دولت چهاردهم در بخش آب پيشنهاد میشود که به شرح پيوست تقديم میگردد.
تشدید تنش آبی در روستاها
بهرغم آنچه طی سه سال گذشته دولت تلاش کرده است وضعیت آبرسانی به روستاهای دارای تنش آبی و یا فاقد دسترسی به شبکۀ آبرسانی را دچار تحول و بهبودیافته اعلام کند، آمارهایی که به تفکیک استانها ارائه شده است، گویای تحول چشمگیری نیست. درحالحاضر و به استناد همین اعداد، در سراسر کشور بیش از ۷ هزار و ۳۰۰ روستا وجود دارد که ۵ ماه نخست امسال را با کمبود و یا نبود آب آشامیدنی سپری کرده است و در بیشتر موارد به این روستاها آب جیرهبندی داده و یا با تانکر آبرسانی شده است. استان سیستانوبلوچستان مانند همیشه طلایهدار بیآبی در کشور و استانهای خراسان رضوی، جنوبی، هرمزگان، یزد و خوزستان هم دارای وضعیت وخیم هستند. همچنین ۲۵۸ شهر کشور نیز همچنان در وضعیت تنش آبی به سر میبرند.
تابستان بیآبِ «کوسهلر»
برای روستای «کوسهلر» شهرستان ایجرود، از حدود ۱۴سال پیش طرح آبرسانی و لولهکشی انجام شده است، اما اهالی میگویند یک سال هم از این طرح بهره نبردند و آب شرب مدام قطع بوده است. سال ۱۴۰۱ خط لولۀ جدیدی به این روستا و بهمنظور تأمین آب شرب کشیده میشود، اما آنهم راهگشای بیآبی در این روستا نبوده است. اینبار اهالی میگویند که تمام ماههای گرم امسال را بیآب گذراندهاند و از آنجا که روی کاغذ و اسناد ادارۀ آب و فاضلاب استان، دارای شبکه و مسیر لولهکشی هستند، نه در اولویت آبرسانی با تانکر قرار دارند و نه جایی در طرحهای جدید تأمین آب شرب شهرستان.
جبران کسری منابع آب ممکن است؟
آب زیرزمینی، نیاز شرب حدود نیمی از جمعیت جهان و تقریباً نیمی از کل آبی که برای آبیاری کشتها استفاده میشود، تأمین میکند. همچنین تأمین آب رودخانهها، دریاچهها و تالابها در دورههای خشکسالی، به آب زیرزمینی وابسته است. آب زیرزمینی یک منبع تجدیدپذیر است، اما در برخی آبخوانها ممکن است چندین دهه یا حتی چندین قرن طول بکشد تا آبی که برداشت شده است، دوباره بازیابی شود. شناخت کنونی ما از این چالش، عمدتاً بر پایۀ اندازهگیری تراز آب در چاهها است.
کابینهٔ ما مردانه است
وقتی از «صدیقه ترابی» دعوت کردم تا به عنوان یکی از نامزدهای وزارت نیرو به «پیام ما» بیاید تا گفتوگو کنیم، با تردید پذیرفت. ترابی یکی از نامزدهای نهایی کمیته نیرو برای معرفی به رییس جمهوری بود اما با اینحال به نظر می رسید که تحت تاثیر فضایی که حول این وزارتخانه شکل گرفته بود چندان امیدوار نبود که از موانع پیش روی زنان عبور کند. تردید او ناشی از فضایی بود که در دو سه هفته اخیر برای این وزارتخانه شکل گرفته است. تکرار این جمله که «اداره وزارت نیرو دشوار است و خیلی مردانه است. باید مردی توانمند وزیر شود که بتواند ناترازی آب و برق را رفع کند.» ادعایی که روشن نیست چگونه مطرح و ترویج شده است. او از سال ۷۹ در بدنه وزارت نیرو در سمتهای مختلفی خدمت کرده و در دوره وزارت رضا اردکانیان، مدیرکل دفتر آب و آبفای این وزارتخانه بود. او در دوره مسئولیتش حتی از زبان منتقدانش به عنوان مدیری منضبط و باسواد شناخته میشود. او که دانش آموختهٔ دکتری عمران آب دانشگاه صنعتی امیرکبیر است در سالهای گذشته برای اصلاح الگوی مدیریت منابع آب در ایران تلاش فراوانی کرده است. او اکنون به این نتیجه رسیده که اصلاح ناترازی در آب و برق نیازمند اتخاذ رویکردی کلان در حوزه توسعه در سطح کلان است و با بخشینگری نمیتوان کاری از پیش برد.
