بایگانی مطالب: منابع طبیعی
روزگار تلخ تالاب شادگان
تالاب بینالمللی شادگان، دوباره مورد هجوم تخریبگران قرار گرفته است. اینبار در تخلفی آشکار و در سکوت خبری، ۱۴ هزار هکتار از مساحت این تالاب را کم کردهاند تا راه برای ساخت پتروپالایش شادگان و توسعۀ کارخانۀ فولاد شادگان باز شود؛ این اقدام را باید آخرین ضربۀ دولت سیزدهم بر پیکر تالاب بینالمللی شادگان دانست که پیش از این با ندادن حقابه، لرزهنگاریهای شرکت نفت، طرح گردشگری و ساخت زائرسرای غیرقانونی، ضربههای مهلکی بر این تالاب نیمهجان وارد کرده بود.
مرزکشیهای استانی در حفاظت
«مگر در ایران گوزن زرد داریم؟»، «میشمرغ آیا واقعاً اسم یک گونه است؟»، «آهوها همان جفت گوزنها نیستند؟»، «با مرگ پیروز، یوزها در ایران منقرض شدند؟» اینها سؤالاتی است که کارشناسان حیاتوحش، بارها در نمایشگاهها و برنامههای مختلف شنیده و به آن پاسخ دادهاند. چرا جامعۀ ایرانی همچنان اطلاعات محدودی دربارۀ گونههای حیاتوحش خود دارد؟ آیا اشکال از سازمان حفاظت محیطزیست است یا باید سایر نهادها هم باید وارد فرآیند آگاهیبخشی میشدند؟
شخص یا نهاد؟ مسئله این است!
خبر تازه این است که در دولت چهاردهم، مأموریت جدیدی برای جنگلهای زاگرس تعیین و تعریف شده است.همه بارها شنیدهایم که: جنگلهای زاگرس شش میلیون هکتار مساحت دارد، ۴۰ درصد آب کشور از زاگرس تأمین میشود، زیر تاج درختان جنگل، زراعت میشود، خشکیدگی بلوط، اکوسیستم آن را به نابودی کشانده است، زغالگیری و قاچاق چوب، همچنان ادامه دارد، همهساله آتش حتی به مناطق حفاظتشدهاش رحم نمیکند و بالاخره طرحهای عمرانی جنگلش را میبلعد و البته این هم شنیده شده که دولت، زاگرس را فراموش نکرده و به فکرش هست!
حال پریشان زاگرس
مدیریت زاگرس از نکات عجیب و مبهم در سازمان منابع طبیعی است. در استراتژیکترین عرصۀ طبیعی کشور، هرازگاهی طرح و برنامهای سر بر میآورد و بعد از هیاهویی بسیار، در سکوت کنار گذاشته میشود.
سازمان منابع طبیعی مستقل شود
عرصههای منابع طبیعی، بخش بزرگی از مساحت ۱۶۵ میلیون هکتاری خاک ایران را تشکیل میدهند که در آنها جنگلها، مراتع، بیابانها و رودخانهها قرار گفتهاند. در دهههای اخیر متأسفانه ما با چالشهای جدی در این عرصهها مواجهیم. بهعنوان نمونه، بحران جدی در دشتها باعث شده، حجم آبهای زیرزمینی کاهش داشته و فرونشست بهعنوان یک مسئلۀ جدی در کشورمان مطرح شود. از طرف دیگر وضعیت عرصههای طبیعی هم بهگونهای است که نفوذ بارندگی در آنها پایین آمده است. برای بهبود این وضعیت، بایستی جنگلها و مراتع که عامل جذب آب و جلوگیری از رواناب هستند، از شادابی خوبی برخوردار باشند. بهعلاوه گرچه منابع طبیعی عامل اصلی جلوگیری از فرسایش خاک است، در ایران سالانه چندین میلیارد تن فرسایش خاک داریم و جزو کشورهای در ردههای اول در این زمینه هستیم،؛ همین روند سبب شده، شاهد شستهشدن خاک توسط سیل و آلودگیهای وسیع بهواسطۀ توفانها باشیم.
بیاعتنایی سیاستگذار به تغییر اقلیم
|پیام ما| با وجود پیامدهای گستردۀ تغییر اقلیم بر بخشهای مختلف کشور نظیر انرژی، امنیت غذایی و مهاجرت طی سالهای اخیر و آتی و ضرورت اقدام ملی در این حوزه، تغییر اقلیم در کشور عمدتاً از زاویۀ محیطزیستی موردتوجه قرار گرفته است؛ درحالیکه این تغییرات در سالهای اخیر بهعنوان یکی از روندهای دگرگونکنندۀ اقتصاد و تجارت جهانی، موردتوجه نهادهای بینالمللی و طیف فزایندهای از کشورها قرار گرفته است. بررسی تجربیات جهانی نشان میدهد که سازگاری با تغییر اقلیم، در حال تبدیلشدن به بخش معمول و ضروری در همۀ سطوح برنامهریزی است؛ درحالیکه بر اساس گزارش برنامۀ محیطزیست ملل متحد در سال ۲۰۲۲، ایران ازجمله معدود کشورهایی است که در سطوح راهبردی، سیاستی و برنامهریزی، اقدام چندانی برای سازگاری با تغییر اقلیم انجام نداده است.
تهدید تنوع زیستی تنها منطقهٔ حفاظت شدهٔ کاشان
تنها کمتر از هشت درصد کل مساحت ایران را جمعاً مناطق چهارگانه تشکیل میدهد. کل مساحتی که میتوانیم ذخایر ژنتیکی ش را نیمبند برای فرزندانمان نگهداریم همین کمتر از ۸ درصد است. شکار، دستاندازی به مراتع، کوچک شدن مراتع، چرای بیرویه، چرای خارج از فصل، معدنکاوی، جادهسازی، کشاورزی افزايش باغات و خشکسالی نفس را بر ساکنان این مناطق تنگ کرده. اگر حیات وحش از همه بلایای انسانی جان سالم بدر ببرند، این آخرینش را بعید میدانیم.
احیاء کنوانسیون خزر کورسوی امید
خزر هر روز در حال کوچکترشدن است و همزمان گزارشها حاکی از آن است که سرریز فاضلاب و آلودگیها به آن نیز در حال افزایش است. کنوانسیون خزر تنها در حد تصویب مانده است. مقامات ارشد کشورهای حاشیۀ خزر، هرکدام در مورد این دریاچه ابزار نگرانی میکنند، اما خبری از اقدام مشترک برای آن به گوش نمیرسد. اینبار هشدار از سوی بنادر شمال کشور به گوش رسیده است که تجارت دریایی نه فقط برای ایران، بلکه برای همۀ بنادر خزر در خطر است. کارشناسان اما میگویند، هشداردادن کافی است و خزر اکنون نیاز به احیاء دوبارۀ کنوانسیون خزر و اقدامهای جامع مشترک بهنفع حفظ اکوسیستم و البته اقتصاد این منطقه دارد؛ شاید احیاء این کنوانسیون، کورسوی امید دریاچه برای بازگشت دوران گذشته و رونق باشد. شاید اجماع کشورهای ساحلنشین، بتواند با تغییر اقلیم و روند سریع پسرفت و کاهش تراز سطح آب این حوض کوچک مقابله کند.
نخستین مأموریت رئیس سازمان محیطزیست در دولت چهاردهم
در فهرست مهمترین بحرانهای پیشروی کشور در سالهای پیشرو، بحرانهای مرتبط با حوزۀ محیطزیست در بین چند مخاطرۀ سرزمینی و جدی کشور قرار دارد. بحران آب، ریزگردها، فرسایش خاک و ازبینرفتن منابع طبیعی کشور، میتواند اقتصاد، معیشت و سلامت عمومی را با مخاطرات جدی مواجه سازد. درعینحال بایستی متذکر شد، برخلاف متون کلاسیک، هیچکدام از این منابع در سالهای پیشرو قابلیت تجدیدپذیری نخواهند داشت. برخلاف تصور عموم، منابع طبیعی و خاک بیشک در بازۀ زمانی و مکانی کوتاه تا میانمدت، قابلیت تجدیدپذیری نداشته و بهرهوری مناسب و حفاظت از این منابع در اولویت است.
فراخوان دهمین جشنواره علم برای همه
موزه علوم و فناوری ایران فراخوان دهمین جشنواره «علم برای همه» را منتشر کرده است.
