بایگانی مطالب : آب
پروژه انتقال آب از دریای عمان به زاینده رود: آینده اصفهان در گرو تکمیل طرح
حامد یزدیان، نماینده مردم اصفهان در مجلس، ضمن اشاره به پیشرفت پروژه انتقال آب از دریای عمان به زایندهرود، بر ضرورت تکمیل فاز دوم این طرح و انتقال ۲۰۰ میلیون مترمکعب آب به منظور احیای زایندهرود و تأمین آب صنایع تاکید کرد.
ایران، غرق در غبار
|پیام ما| شاخص آلودگی هوای تهران در یکشنبهشب به ۵۰۰ رسید. عنوان «وضعیت بسیار خطرناک» برای شهرهایی چون تهران و کرج، آنهم در فصل تابستان، نگرانی دوچندانی را بههمراه آورده است. صبح روز گذشته جلسهای اضطراری برای بررسی بحران گردوغبار با حضور نهادهای محیطزیستی و هواشناسی در تهران برگزار شد، اما خروجیاش مانند گذشته نکته اثرگذاری نداشت. هرچند بارها بر وجود کانونهای داخلی تأکید شده، اما «احد وظیفه»، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی، معتقد است گردوغبار موجود، از غرب و کشورهای عراق و سوریه به کشور آمده و بهدلیل امواج بلند هواشناسی زمان طولانیتری در هوا خواهد ماند؛ چراکه گردوخاک به عمق جو نفوذ کرده است و به سرعت و آسانی فروکش نمیکند. شهرهای غرب کشور که محل ورود گردوغبار بودند نیز درگیر وضعیت بحرانی جدی هستند و شهرهای استان کرمانشاه شاخص ۵۰۰ را در آلودگی تجربه کردهاند. دراینمیان، سازمان هواشناسی کشور از وزش باد شدید و خیرش گردوخاک در ۲۰ مرکز استان تا روز چهارشنبه خبر داده و هشدار نارنجی برای آنها صادر کرده است.
پایتخت همچنان گرفتار بحران آب
فقط چند ماه تا پایان سال آبی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ مانده است، اما آمار بارشها در سراسر کشور و همچنین، وضعیت پرشدگی سدها نشان میدهد تابستان ۱۴۰۴ برای کشور خشکتر و کمآبتر از چهار تابستان پیشین، از راه رسیده است. اگرچه چندین طرح و برنامه برای کاهش اثرات تنش آبی و علاجبخشی به پنجمین تابستان خشک ایران از سوی وزارت نیرو اعلام شده، اما اعداد همچنان گویای نگرانی بالا برای عبور از این تابستان است. در این میان، پایتخت با همه حوضههای اقماری آبی، در بحران آب بهسر میبرد؛ بحرانی که پس از یک جنگ ۱۲روزه و تشدید مشکلات اقتصادی عبور از آن با اماواگر همراه است.
طالبان حقابه ایران را نمیدهد
تأمین نشدن حقابههای تاریخی و عرفی رودخانههای فرامرزی در شرق کشور باعث شده است وضعیت چاهنیمهها در سیستانوبلوچستان وضعیت مطلوبی نداشته باشد و سد دوستی، سد تأمینکننده آب شرب کلانشهر مشهد نیز به حجم مرده برسد. سخنگوی صنعت آب کشور در نشست خبری روز گذشته خود در مورد آخرین وضعیت رودخانه هیرمند و تعهدات کشور افغانستان در قبال ایران و همچنین وضعیت تأمین حقابه عرفی ایران از هریرود توضیح داد که طبق معاهده ۱۳۵۱، افغانستان موظف است سهم مشخصی از آب رودخانه هیرمند را به ایران تحویل دهد. بااینحال، از ابتدای سال آبی جاری تاکنون فقط حدود ۱۱۹ میلیون مترمکعب آب وارد کشور شده است، رقمی که با حجم مورد انتظار فاصله معناداری دارد. بهگفته «عیسی بزرگزاده»، اگرچه نشست اخیر کمیساران دو کشور برگزار شده و فضای مذاکره همچنان باز است، اما تا این لحظه خروجی ملموسی حاصل نشده است. جمهوری اسلامی ایران همواره بر رفتار منطقی و پایبندی به معاهدات بینالمللی تأکید دارد. بزرگزاده درعینحال یادآور شد که ایران خشکسالی منطقه را به رسمیت میشناسد، اما معتقد است حتی با لحاظ کردن شرایط خشکسالی، باید ورودی آب به کشور بیش از میزان فعلی باشد. او همچنین با اشاره به وضعیت وخیم تأمین آب در مناطق شرقی کشور بهویژه استان خراسانرضوی و کلانشهر مشهد نیز توضیح داد: «بهدلیل نبود ورودیهای مناسب، اقدامات موقتی برای مدیریت منابع در دستورکار قرار گرفته است تا تابستان پیش رو با کمترین چالش طی شود. وزارت نیرو همچنین از کشورهای همسایه انتظار دارد در چارچوب عرفهای منطقهای و قوانین بینالمللی به تعهدات خود پایبند بمانند.»
آب؛ از تقدس تا تباهی
ایرانیان هزاران سال پیش با آب نهتنها زیستند، بلکه تمدن ساختند؛ از اساطیر زرتشتی که آب را مقدس میدانستند تا باستانشناسانی که نخستین نشانههای کشاورزی و یکجانشینی را در فلات ایران یافتهاند. تاریخ فرهنگی آب در این سرزمین، تاریخی است از احترام، خرد و همیاری. با اینهمه اما بحران کمآبی موضوع تازهای در کشور ما نیست و سالهاست از آن گفته میشود. حتی پیش از فاجعه و در دهههای دورتر هم افرادی از حوزه علوم انسانی مانند محمدابراهیم باستانی پاریزی نسبت به آنچه که موجب بیآبی میشود، هشدار داده بودند. روز شنبه، دهم خردادماه، نخستین نشست از سلسلهنشستهای «کرآبی» با موضوع تاریخ فرهنگی آب در ایران برگزار شد. این برنامه با نمایش مستند «تالان» ساخته «محمدصادق دهقانی» همراه بود که زخمهای امروز بر پیکر طبیعت را بازخوانی کرد و از فاجعه کمآبی که با آن مواجهایم، گفت. در این نشست «ژاله آموزگار»، پژوهشگر فرهنگ و زبانهای باستانی و «مرتضی فرهادی»، جامعهشناس و مردمشناس از پیشینه ایرانیان و آنچه بودیم، گفتند. «داریوش رحمانیان» هم درباره کرآبی چندین دهه در ایران سخنرانی کرد و در گفتوگو با «پیام ما» توضیح داد که چرا توسعه پایدار بدون آب و نگاه تاریخی به آن بیمعناست.
دیپلماسی ناکارآمد «عارفانه»
موضوع حضور در کرسیهای تخصصی اجلاسهای منطقهای و بینالمللی، یکی از موارد مورد تأکید در دولت چهاردهم است. اینبار نیز برای حضور در کنفرانس بینالمللی حفاظت از یخچالهای طبیعی به میزبانی تاجیکستان معاون اول رئیسجمهوری، «محمدرضا عارف»، رهسپار شد. حضوری که کارشناسان میگویند بیشتر یک فرصتسوزی برای ایران بود تا حضوری قاطع و پردستاورد. محمدرضا عارف در این اجلاس بدون هیچ پیشنهاد مشخصی از سوی ایران بهنفع حفاظت از منابع آبی و یخچالهای منطقه ظاهر شد و در متن سخنرانی تنها بر اهمیت حفظ یخچالها و همکاری جهانی تأکید کرد. بیان مشکلات کشور در سالهای تغییراقلیم و آخرین وضعیت یخچالها بهتبع افزایش دما، برای جلب کمکهای فنی، علمی و مالی بینالمللی از نکات مغفولمانده صحبتها و دیدارهای عارف است که کارشناسان بر آن تأکید میکنند.
طالبان آب را بست؛ سد «دوستی» خشکید
سد «دوستی» مهمترین منبع تأمینکننده آب شرب خراسانرضوی و بهویژه کلانشهر مشهد با بیش از سه میلیون نفر جمعیت است. سدی که بنابه اعلام شرکت آبمنطقهای این استان عملاً در روزهای گذشته به «حجم مرده» رسیده است. گرچه کاهش بارندگی در این منطقه بر پرشدگی سد دوستی بیتأثیر نیست، اما اصلیترین دلیل بیآبی مطلق این سد، آبگیری سد «پاشدان» در ولایت هرات افغانستان و کنترل کامل آب رودخانه فرامرزی «هریرود» از سوی طالبان است که نهفقط ایران، بلکه ترکمنستان را هم دچار بحران کرده است.
دستهای بیادعا زندگیبخش تالابهای خشک
«مؤسسه مطالعه و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران» پنجشنبه گذشته همایشی با عنوان «نقش جوامع محلی در مدیریت منابع آب» برگزار کرد. همایشی که بهگفته مجریان آن، در جستوجوی دانش جایی بیرون از دانشگاه است؛ دانشی اصیل، در میان جامعه محلی، آنهم آنجا که به ثمر نشسته است. تلاشهای «سیروس زارع» و «علینصیری»، دو روستانشین از جنوب استان فارس، یکی از احیای تالاب خشکشده «کمجان» و دیگری در استفاده و مدیریت منابع آب بهنفع «بیابانزدایی» و حفاظت از گونههای حیاتوحش در منطقهای که میرفت تا بیابان شود (پاقلات) بهعنوان دو الگوی موفق و درسآموخته در این همایش روایت شد. روایتی از سختیها و صبوریها که با همراهی جامعهمحلی و تکیه بر توان و دانش بومی منطقه، با پایانی خوش همراه شد. کمجان امروز یک تالاب احیا شده است و «پاقلات و ارتفاعاتش» روستایی که بیابان را به منطقهای مطلوب برای بنات و نبات تبدیل کرده است.
صورتجلسههای بیثمر
|پیامما| دو میلیون مترمکعب سهم تعیینشده برای شهرستان بیجار از محل آب ذخیرهشده در سد تالوار در استان همدان است؛ سهمی که بنا بر تابلوی تخصیص قرار بود برای شرب بیجار استفاده شود، اما هنوز تخصیص صورت نگرفته است. این میزان علاوهبر حقابه بخش کشاورزی و سایر بخشهاست. بنا به اعلام نماینده مردم بیجار در مجلس شورای اسلامی برای انتقال این آب باید خط اصلی «دشت خورخوره» با اعتبار ۶۰۰ میلیارد تومان احداث شود. «علیرضا زندیان» گفت: «خط انتقال از مجتمع تا تصفیهخانه وجود ندارد و بهجای تهیه صورتجلسههای بیثمر، باید اقدام عملی انجام شود.»
«رمون» در تنهایی سوخت
«رَمون» در آتش سوخت و روایت مردم محلی میگوید ۷۰ درصد یک روستا خاکستر شد. آتشی که گویا بهدلیل عبور غیراستاندارد کابلهای برق فشار قوی از اراضی باغی و بیتوجهی شرکت توزیع برق به هشدارهای مردم اتفاق افتاده است. بیش از یک سال از اعتراض و زنهارهای مردم که جرقههای اتصال شبکه را در میان درختان میدیدند و برقگرفتگی یک باغدار میگذرد، اما هیچ اقدامی انجام نشده است. حالا باغها سوخته، دامها سوخته، خانهها سوخته و اهالی در نبود توزیع اقلام مورد نیاز امدادی، «حاشیهخوابِ جاده» شدهاند. تنها چشمه تأمینکننده آب روستاها هم سوخته است و اهالی میگویند: «حالا از آب رودخانه مینوشیم.» آبی که نهتنها بهداشتی نیست بلکه میتواند منشأ بسیاری از بیماریها باشد: «حتی چشمه سوخته است.» رمون به محرومیت عادت دارد. در این منطقه نه مدرسهای وجود دارد، نه خانه بهداشتی و نه جاده و مسیر دسترسی قابلاعتنایی که حتی نیروهای امداد را زودتر به آنان برساند. رمون جایی در مناطق صعبالعبور جیرفت استان کرمان، در تنهایی خودش و مردمانش سوخت. مسئولان کرمان اما میگویند: «هنوز ارزیابی خسارت انجام نشده است. میزان خسارت را اعلام میکنیم.» میزان کدام خسارت؟ آتش یا محرومیت سالها مانده بر تن رمون و ساکنانش؟
