۵۵ یوز که ۱۷ قلاده از آن‌ها در طبیعت زندگی می‌کنند

| پیام ما | در چهار سال اجرای «پروژه یوز»، هند ۲۹ یوز را از آفریقا وارد کرده و ۳۶ توله نیز در این کشور متولد شده‌اند. در این مدت، ۱۰ یوز بالغ و ۱۳ توله تلف شده‌اند. بااین‌حال، هندوستان تایمز تعداد فعلی یوزهای هند را ۵۵ قلاده اعلام کرده است: ۵۱ قلاده در پارک ملی کونو و چهار قلاده در پناهگاه حیات‌وحش گاندی ساگار. یوزپلنگ در سال ۱۹۵۲ در هند منقرض شد. «پروژه یوز» در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۲ با هدف بازگرداندن این گونه به هند شکل گرفت. برنامه بر انتقال یوزها از آفریقا، تکثیر آن‌ها و ایجاد جمعیتی استوار بود که بتواند در طبیعت زندگی و شکار کند. هدف نهایی پروژه، بر اساس برنامه اعلام‌شده، ایجاد جمعیتی از یوزهاست که بتواند بدون انتقال‌های بعدی نیز به حیات خود ادامه دهد. کونو نخستین محل رهاسازی یوزها بود. بین آوریل و سپتامبر ۲۰۲۵، دو یوز نر و یک یوز ماده در قالب برنامه مدیریت «فراجمعیت» در گاندی ساگار رها شدند. در این روش، حیوانات در بیش از یک زیستگاه مستقر می‌شوند تا در صورت بروز مشکل در یک منطقه، کل جمعیت در معرض خطر قرار نگیرد.

«وای. وی. جالا»، دانشمند و متخصص حفاظت، افزایش جمعیت یوزها به ۵۵ قلاده را دستاوردی دانست، اما گفت این عدد نشان نمی‌دهد چند یوز واقعاً در فضای باز و بدون حصار زندگی می‌کنند.

جالا گفت: «در حال حاضر فقط ۱۷ یوز آزاد در طبیعت داریم که در واقع همان جمعیت بازمعرفی‌شده یوزها هستند. بقیه همچنان در محدوده‌های فنس‌کشی‌شده، شبیه پارک‌های سافاری، نگهداری می‌شوند. تنها زمانی می‌توانیم این یوزها را از مناطق محصور خارج کنیم که زیستگاه‌های امن با طعمه کافی داشته باشیم.» یک مقام ارشد دولتی که بر پروژه نظارت دارد، به هندوستان تایمز گفت: «باید ریسک کرد و این پروژه‌ها را به نتیجه رساند.»

یوزهای آزاد پس از رهاسازی مسافت زیادی را طی کردند و در مجموع بین ۵۶۰ تا ۸۹۴ کیلومتر جابه‌جا شدند. آن‌ها پس از حدود یک ماه زندگی در طبیعت، به‌تدریج محدوده زیستی خود را تثبیت کردند. یوزها مناطق علفزاری باز و ساواناهایی با پوشش جنگلی متوسط را ترجیح دادند.

در این گزارش آمده است: «مناطقی با تراکم کافی طعمه و مزاحمت انسانی کمتر، به‌طور ترجیحی مورد استفاده قرار گرفتند.» پایش‌ها همچنین نشان داد حضور یوزها تأثیر قابل‌توجهی بر گوشتخوارانی که پیش‌تر در اطراف کونو زندگی می‌کردند، از جمله کفتار راه‌راه، شغال طلایی و گربه جنگلی، نداشته است. در گزارش آمده است: «یافته‌های اولیه نشان‌دهنده همپوشانی مکانی همراه با تفکیک زمانی بود که حاکی از سازگاری رفتاری، نه جابه‌جایی مستقیم، است.» به بیان ساده‌تر، یوزها و گوشتخواران بومی در ساعات متفاوت روز از مناطق مشترکی استفاده می‌کنند. این مسئله نشان می‌دهد گوشتخواران دیگر رفتار خود را با حضور یوزها تطبیق داده‌اند و از زیستگاه بیرون رانده نشده‌اند.
از زمان آغاز پروژه تاکنون ۲۳ یوز تلف شده‌اند. در میان آن‌ها توله‌هایی بوده‌اند که بر اثر گرما، برخورد با خودرو و دلایل احتمالی دیگر از بین رفته‌اند.

هندوستان تایمز در ژوئیه ۲۰۲۵ گزارش داد سه توله متولدشده از یوز ماده نامیبیایی «جوالا» در مه ۲۰۲۳ بر اثر گرمای شدید تلف شدند. پس از آن، سامانه‌ای برای انتقال آب با انرژی خورشیدی به‌منظور حفاظت از توله‌ها در تابستان نصب شد. در دسامبر ۲۰۲۵ نیز یک توله پس از خروج از پارک و ورود به بزرگراه ملی آگرا-بمبئی، با خودرو برخورد کرد و کشته شد.
مواردی نیز از گم‌شدن یوزها یا خروج آن‌ها از محدوده پارک گزارش شده است. دست‌کم یک بار نیز عملیات ردیابی با مشکل مواجه شد.
اوایل ماه جاری، مأموران یک یوز ماده را که پس از جدا شدن از سه توله‌اش مفقود شده بود، نجات دادند. اختلال در قلاده ماهواره‌ای ردیابی آن را دشوار کرده بود. این یوز پس از ۱۱ روز پیدا شد. در ژوئن نیز یوزی به نام «کی‌پی-۳» به مدت دو هفته ناپدید شد و سرانجام در راجستان مشاهده شد. حیوان را بیهوش کردند و سپس به کونو بازگرداندند. در دسامبر ۲۰۲۳ نیز یوزی به نام «آگنی» حدود ۱۵ کیلومتر وارد محدوده مرزی راجستان شده بود و به همین روش به کونو بازگردانده شد. در گاندی ساگار، جمعیت یوزها هنوز موفق به تولیدمثل نشده است.

مقام دولتی مسئول پروژه گفت: «دو نر و یک ماده‌ای که پیش‌تر به آنجا منتقل کردیم، نتوانستند تولیدمثل کنند. بنابراین ماده دیگری را نیز به آنجا منتقل کردیم تا شانس تولیدمثل افزایش یابد. مدیریت فعال حیات‌وحش مدل یکسانی برای همه مناطق ندارد.»

کارشناسان می‌گویند پروژه در زمینه احیای اکوسیستم و چشم‌انداز طبیعی اطراف کونو و داخل گاندی ساگار پیشرفت چندانی نداشته است.
جالا گفت احیای زیستگاه هدف اصلی پروژه بوده، اما اکنون توازن برنامه به سمت تکثیر یوزها تغییر کرده است.
او گفت: «بازمعرفی یوز یک پروژه احیای اکوسیستم بود و اکنون در مسیری قرار گرفته که به سمت تکثیر این گونه در اسارت می‌رود. این بخش تا حدی ضروری است، اما باید بخش کوچکی از پروژه باشد، نه هدف اصلی آن؛ در حالی که اکنون به هدف اصلی تبدیل شده است.»

«آجای دوبی»، فعال حیات‌وحش، نیز گفت پروژه تا حد زیادی به مرکزی برای تکثیر در اسارت تبدیل شده که شفافیت کافی ندارد.
او گفت: «در حال حاضر موفقیت پروژه صرفاً با تولد توله‌ها سنجیده می‌شود. بر اساس پروتکل‌های حیات‌وحش، توله‌هایی که در محوطه‌های محصور متولد می‌شوند، برای زنده ماندن و سازگاری در طبیعت آزاد با دشواری مواجه‌اند.»
دوبی همچنین گفت اگرچه ۲۹ روستای متعلق به جامعه محلی «صحریا» که از منطقه جابه‌جا شده‌اند، در پارک ملی کونو گنجانده شده‌اند، اما اقدامات مشخصی برای تأمین معیشت آن‌ها انجام نشده است.