اینله؛ زندگی روی آب

خانه‌های چوبی روی پایه‌های بلند، در تاریکی صبح فقط سایه‌هایی باریک‌اند و کوه‌ها پشت مه محو شده‌اند. هوا هنوز کاملاً روشن نشده که قایق از اسکله نیاونگ‌شوه (Nyaungshwe) راه می‌افتد. پیش از آنکه روستاها پیدا شوند، آب است و سکوت. قایق آرام روی دریاچه پیش می‌رود؛ صدای پرنده‌ها با صدای موتور قایق درهم می‌آمیزد. قایقی از روبه‌رو می‌رسد؛ مردی تور ماهیگیری‌اش را جمع می‌کند و لابه‌لای آب‌های آرام، برگ‌های نیلوفر می‌رقصند. صبح از راه می‌رسد و سکوت جای خود را به رفت‌وآمد قایق‌ها می‌دهد. آدم‌ها بارشان را جابه‌جا می‌کنند و چیزی شبیه یک خیابان شلوغ، این بار روی آب، شکل می‌گیرد. اینجا دریاچه اینله (Inle Lake) در ارتفاعات ایالت شان در شرق میانمار است؛ جایی که آب نه مرزی میان آدم‌ها، بلکه بخشی از زندگی روزمره آن‌هاست.

اما چیزی که در نگاه اول منظره‌ای تماشایی به نظر می‌رسد، برای مردم اینله منظره نیست؛ زیرساخت زندگی است. یونسکو این دریاچه را در فهرست موقت میراث جهانی، به‌عنوان یک «چشم‌انداز فرهنگی» معرفی کرده است؛ جایی که خانه‌ها، رفت‌وآمد، ماهیگیری، تجارت و کشاورزی حول آب شکل گرفته‌اند.

دریاچه اینله با پهنه‌ای حدود ۱۱۶ کیلومتر مربع، محل زندگی جوامعی است که نسل‌ها با محیط دریاچه سازگار شده‌اند. خانه‌ها بر پایه‌های چوبی از سطح آب بالا آمده‌اند و قایق وسیله رفت‌وآمد و حمل کالا و دسترسی به بازار و روستاهاست. اینجا اگر خیابان را حذف کنیم، زندگی متوقف نمی‌شود؛ آب خودش خیابان است.

اینتاها (Intha)، یکی از جوامع اصلی این منطقه، در کنار جوامع شان (Shan)، پا-او (Pa-O) و گروه‌های قومی دیگر ساکن اینله‌اند. ماهیگیران اینتا با شیوه مشهور پاروزدن یک‌پا، تورهای مخروطی را در آب می‌اندازند و بالا می‌کشند؛ مهارتی که برای آن‌ها بخشی از کار روزانه است. بازارها و مسیرهای آبی میان این جوامع، فقط کالاها را جابه‌جا نمی‌کنند؛ آدم‌ها، مهارت‌ها و سنت‌ها را هم به هم پیوند می‌دهند.

اینجا حتی کشاورزی هم از آب جدا نیست. باغ‌های شناور اینله بر بسترهای مصنوعی ساخته شده‌اند و در آن‌ها گوجه‌فرنگی و سبزیجات کشت می‌شود. این بسترها نسل‌به‌نسل ساخته، جابه‌جا و ترمیم می‌شوند و کشاورزان برای رسیدگی به محصول با قایق میان باغ‌ها حرکت می‌کنند. هر پنج روز بازار میان روستاهای منطقه می‌چرخد و محصولات محلی و صنایع‌دستی در آن معامله می‌شود. بافت پارچه، سفالگری، نقره‌کاری، ساخت قایق و سیگارهای دست‌پیچ بخشی از اقتصاد محلی‌اند. یکی از ظریف‌ترین هنرها، بافت الیاف نیلوفر آبی است؛ رشته‌هایی که از ساقه نیلوفر بیرون کشیده می‌شوند و به نخ و پارچه تبدیل می‌شوند. همان نیلوفری که صبح از کنار آن گذشته‌ایم، اینجا ماده اولیه یک هنر است.

و اگر همه‌چیز این مردم روی آب است، پس معبدشان کجاست؟ پاونگ دا او (Phaung Daw Oo)، یکی از مهم‌ترین زیارتگاه‌های اینله، خودش در دل دریاچه قرار دارد. در جشنواره سالانه، تندیس‌های بودا با یک شناور آیینی و آراسته میان روستاها گردانده می‌شوند؛ آیینی که آب را به بخشی از مراسم مذهبی تبدیل می‌کند.

اینله موزه‌ای از گذشته نیست. مدرسه‌ها، بازارها و اقتصاد گردشگری در کنار سنت‌های قدیمی جریان دارند و مردم زندگی آبی را با نیازهای امروز ادامه می‌دهند. در عین حال، دریاچه تحت فشار است: رسوب‌گذاری، آلودگی ناشی از کشاورزی و توسعه گردشگری بر آینده این زیست‌بوم و شیوه زندگی وابسته به آن اثر می‌گذارند.

در شماره بعد «گوشه دنیا»، از این آب‌ها راهی جنوب میانمار می‌شویم؛ به مجمع‌الجزایر مایک، جایی که زندگی باز هم با آب گره خورده، اما این بار آبِ دریا و جزیره‌های پراکنده خلیج بنگال، جهان دیگری ساخته‌اند.