کاهش شدید آبدهی قنوات خراسان جنوبی

30 شهریور 1405، 13:33

خشکسالی‌های پیاپی در خراسان جنوبی منجر به افت ۳۰ تا ۷۰ درصدی دبی قنوات این استان شده است. طبق اعلام سازمان جهاد کشاورزی، بیش از ۴۰۰۰ رشته قنات نیازمند مرمت و لایروبی فوری هستند؛ با این حال، کمبود اعتبارات و کاهش تعداد مقنی‌های ماهر، احیای این میراث آبی را با چالش‌های جدی مواجه کرده است.

وضعیت بحرانی منابع آبی و افت دبی

مریم جوادی، مدیر آب‌وخاک و امور فنی و مهندسی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، با اعلام نیاز ۴۰۰۰ رشته قنات به عملیات مرمت و بازسازی، اظهار کرد: خشکسالی‌های متوالی و افت تراز سفره‌های زیرزمینی باعث کاهش ۳۰ تا ۵۰ درصدی آبدهی قنوات شده است که در مناطق بحرانی این کاهش به ۷۰ درصد می‌رسد.

چالش‌های اعتباری و فنی در احیای قنوات

در سال جاری حدود ۱۴۲ میلیارد تومان اعتبار برای احیا و مرمت قنوات اختصاص یافته که با توجه به حجم فرسودگی و تعداد بالای قنوات، پاسخگوی نیازهای واقعی نیست. علاوه بر محدودیت مالی، کمبود مقنی‌های ماهر و دشواری انتقال دانش سنتی به نسل جدید، از جمله موانع اصلی در مسیر مرمت اساسی این سازه‌ها به شمار می‌رود.

رویکرد راهبردی و اولویت‌بندی عملیات

سازمان جهاد کشاورزی استان برای مدیریت منابع محدود، اولویت‌بندی عملیات مرمتی را بر اساس شاخص‌هایی نظیر میزان دبی، تعداد بهره‌برداران، سطح زیرکشت و شاخص خشکسالی تعیین کرده است. اقدامات پیش‌بینی شده شامل موارد زیر است:

عملیات فنی: باربرداری، کول‌گذاری، طوقه‌چینی و ایمن‌سازی سرچاه‌ها در برابر سیلاب.
تکنولوژی‌های نوین: اتصال مظهر قنات به لوله‌های پلی‌اتیلن برای کاهش هدررفت آب و استفاده از ابزارهای پایش هوشمند.
مشارکت محلی: الزام به مشارکت بهره‌برداران و مالکان در تأمین بخشی از هزینه‌ها و نگهداری دوره‌ای قنوات.

به‌گفته جوادی، حفاظت از این میراث آبی تنها با مرمت سازه‌ای ممکن نیست و نیازمند پیوند دادن آن به برنامه‌های تعادل‌بخشی آبخوان، آبخیزداری و تغییر الگوی کشت به سمت محصولات کم‌آب‌بر است.

به اشتراک بگذارید:

برچسب ها:

آبخیزداری، توسعه پایدار، خراسان جنوبی، خشکسالی، قنات، کشاورزی، محیط زیست، مدیریت مصرف، مدیریت منابع آب، میراث آبی