تحریم، جنگ و فرصتی برای صرفه‌جویی

سال‌ها قبل خانمی که استاد دانشگاه در رشته شهرسازی بود تعریف می‌کرد که در همه میهمانی‌ها از ظرف یک‌بارمصرف استفاده می‌کند تا وقتش تلف نشود. از آن زمان بسیار گذشته و اکنون استفاده از اشیای یک‌بارمصرف از خانه‌های اساتید الگوساز و بدعت‌گذار به کل اقشار جامعه رسیده است و به‌صورت یک الگو، یک ارزش و یک رویه بی‌چندوچون درآمده است؛ تاحدی‌که به‌نوعی تجمل‌گرایی پلاستیکی تبدیل شده است که تم‌ها و تزیینات خاص و رقابتی نیز دارند؛ از عروسی تا عزا، از مراسم مذهبی و نذری تا جشن‌های تولد و فارغ‌التحصیلی، بی‌آنکه لحظه‌ای سؤال شود، این یک‌بارمصرف‌ها بعد از اینکه وظیفه‌شان را انجام دادند و کار همه را راحت کردند، به کجا می‌روند؟ کدام بخش طبیعت ایران را نابود می‌کنند؟ خوراک کدام دام و گوسفند می‌شوند و سر از معده همان زباله‌سازها به‌صورت میکروپلاستیک سر در می‌آورند و موجب سرطان و نازایی و هزار بلای پرهزینه برای سرزمین و سلامتی افراد می‌شوند؟

به یکباره جنگ از راه می‌رسد و با آسیب‌های جدی به کارخانه‌های پتروشیمی در کشور، بحران گرانی پلاستیک و محصولات یک‌بارمصرف و بسته‌بندی، رخ می‌دهد و همه را نگران می‌کند. شاید فشار اقتصادی و کمبود و گرانی محصولات این‌چنین که به‌خودی‌خود یک تهدید است، فرصتی باشد برای صرفه‌جویی و مطرح‌شدن الگوهای توسعه پایدار از طریق بازنگری الگوهای مصرف و شاید اساتید و افراد تأثیرگذار که امروزه دارای ابزارها و محمل‌های فراوانی برای انتقال پیامشان هستند، از شهرت و تریبون خود برای حفظ و احیای سرزمین در خطر آلودگی‌های بازگشت‌ناپذیر استفاده کنند. هم اکنون نیز کشور ایران از پیشتازان آلودگی خاک و آب‌وهوا در جهان است و فرصت زیادی برای نجات سرزمین باقی نمانده است؛ البته اگر دیر نشده باشد.

حوزه معماری و ساخت‌وساز ایران نیز شدیداً نیازمند بازنگری در حوزه توسعه پایدار است. در شرایطی که به نام نوسازی، و بازآفرینی پایدار، شاهد پایان‌دادن به عمر بناهای باکیفیت و باهویت با برچسب کلنگی و فرسوده و تخریب بناهای ارزشمند زیادی هستیم، باید به‌خاطر آوریم که مواد اولیه، مصالح، انرژی و منابع بسیاری از آب‌وخاک و نیز منابع انسانی و تخصصی برای ساخت هر بنا استفاده شده است. با تخریب ساختمان‌هایی که بعضاً با یک بازسازی و مقاوم‌سازی جانی دوباره می‌توانند بگیرند، ما تمام این سرمایه‌ها را به هدر می‌دهیم، درحالی‌که در تمام کشورهای پیشرفته، بحث مقاوم‌سازی و به‌روزرسانی بناها، جای تخریب و نوسازی را گرفته است که به صرفه‌جویی در مصالح و انرژی و منابع کمک شایانی می‌کنند. از سوی دیگر در شرایطی که چاره‌ای جز تخریب نیست، مصالح ساختمانی تخریب‌شده به‌جای رهاشدن در طبیعت و افزودن به آلودگی‌های روزافزون، به چرخه بازیافت و ساخت مصالح جدید با استفاده از بازمانده‌های تخریبی بناها باز می‌گردند، اقداماتی که کشورهایی مانند هند در آن به پیشرفت‌های درخشانی دست یافته‌اند. در شرایط انقباض اقتصادی، آسیب‌دیدن کارخانه‌های فولاد و بسیاری تولیدکننده‌های مصالح ساختمانی، جنگ فرصتی است که از درس‌آموخته‌ها و روش‌های رایج در سایر کشورها برای صرفه‌جویی حداکثری استفاده کنیم، کاری که در نهایت به نفع طبیعت ایران و توسعه پایدار نیز می‌شود. شاید فشارهای اقتصادی انگیزه‌ای باشند برای نجات طبیعت بی‌جان و رمق سرزمینمان.

جنگ یک فاجعه است؛ اما تاریخ نشان داده بسیاری از ابداعات و تغییر روندها و رویه‌ها به دلیل فشارهای ناشی از جنگ‌ها رخ‌داده و تأثیرات مثبت و ماندگاری در کشورهای مختلف ایجاد کرده است. زمان آن رسیده که این تهدید را به فرصتی پایدار تبدیل کنیم.