بن‌بست سدها در مسیر مهاجرت ماهیان؛ از بحران اکولوژیک خزر تا تمدن رو به زوال قنات

روزنامه «پیام ما» در شماره اخیر خود به مناسبت روز جهانی مهاجرت ماهیان، در گزارشی با عنوان «بن‌بست مرگبار در مسیر مهاجرت ماهی‌ها»، به واکاوی اختلال در چرخه‌های زیستی پرداخته است. در این گزارش که بر پایه گفت‌وگو با شهرام شرفی، متخصص اکولوژی دریا تنظیم شده، تأکید شده است که مهاجرت ماهیان تنها یک جابه‌جایی ساده نیست، بلکه سیستمی برای انتقال انرژی و مواد مغذی میان دریاها و رودخانه‌هاست که سلامت اکوسیستم به آن بستگی دارد. این چرخه در ایران با سه تهدید بزرگ مواجه است: سدسازی‌های بی‌رویه که مسیرهای سنتی مهاجرت (مانند مسیر ماهی سفید خزر) را مسدود کرده، آلودگی‌های صنعتی و شهری که منجر به تجمع فلزات سنگین در بدن ماهیان و افزایش نرخ سرطان‌های گوارشی در جوامع انسانی شمال کشور شده، و در نهایت صید غیرقانونی با روش‌های مخربی نظیر شوک الکتریکی.

در بخش دیگری از این شماره، گزارش «از تمدنِ قنات تا عصر فرونشست» به بررسی ریشه‌های تاریخی و مدیریتی بحران آب در ایران می‌پردازد. امیر هدایتی، مدیرکل دفتر امور آب کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی در این رابطه معتقد است که تمدن ایران بر پایه قنات و تطبیق با ظرفیت‌های طبیعی بنا شده بود. با این حال، ورود موتورپمپ‌های دیزلی و دولتی شدن منابع آب، نظام‌های مشارکتی محلی را از میان برد و تعادل سفره‌های زیرزمینی را بر هم زد. این تغییر رویکرد از مدیریت فرهنگی-اجتماعی به نگاه صرفاً اقتصادی، دشت‌های ایران را با پدیده پیش‌رونده فرونشست زمین مواجه کرده است.

علاوه بر این موضوعات کلان، بخش یادداشت‌های روزنامه نیز به مسائل متنوعی اختصاص یافته است. پدرام رفیعی در مطلبی با عنوان «مسجدسلیمان؛ جایی که زمین خوانده شد»، تاریخ اکتشاف نفت در ایران را بازخوانی کرده است. همچنین موضوعات حوزه اقتصاد سیاسی و زیرساخت‌های فناوری نیز مدنظر قرار گرفته؛ به‌طوری‌که محمد محمدی در یادداشتی با عنوان «اینترنت VIP؛ سهم مردم، رانت خواص» به نقد پدیده اینترنت طبقاتی پرداخته و محمد حب‌وطن نیز ابعاد تصمیم‌گیری‌های توسعه‌ای در صنایع بزرگی چون فولاد مبارکه را تحلیل کرده است.

در حوزه گردشگری و فرهنگ بومی نیز، سجاد حقیقت به معرفی سیستم مدیریت «آخشیگان» در اقامتگاه‌های بوم‌گردی پرداخته است. این شماره از روزنامه «پیام ما» تلاش کرده است تا پیوند میان مدیریت منابع طبیعی، سلامت عمومی و عدالت اجتماعی را در قالب گزارش‌ها و یادداشت‌های تحلیلی به مخاطبان ارائه دهد.