رؤیایی دور از واقعیت مکران

مکران به‌عنوان یکی از پیشنهادهای احتمالی برای پایتختی کشور ملاحظاتی دارد که قابل‌تأمل است. نخست آنکه جابه‌جایی پایتخت، پیش از هر چیز، پاک کردن صورت مسئله کلانشهر بی‌درو‌پیکری است که ساکنانش را زنده‌زنده در مازوت‌سوزی می‌میراند و نیز تبدیل به پارکینگ عظیم و متحرکی شده است که زمان را به‌شدت نابود می‌کند.

گرفتاری بزرگی که سایر شهرهای پرجمعیت نیز به آن مبتلا هستند. اما مکران؛ بهشتی دست‌نخورده، فراموش‌شده، در بستری از بضاعت‌هایی که به‌دلایل بسیار مشخص سیاسی و عقیدتی هرگز اراده‌ای برای بهره‌برداری و بهبود شرایط آن وجود نداشته است. اما آیا مکران گزینه مناسبی برای انتقال پایتخت است؟ پاسخ قطعاً منفی است. با کدام زیرساخت؟ آیا صرف دسترسی به آب‌های آزاد می‌تواند مکران را تبدیل به پایتخت کشور کند؟! به یاد بیاوریم که مکران، بخش بلوچستان در استان سیستان‌و‌بلوچستان است؛ یکی از محروم‌ترین و پرمسئله‌ترین استان‌های کشور، با نرخ بالای فقر در بسیاری از زمینه‌ها. از بیکاری تا کمبود شدید فضای آموزشی، آمار روبه‌افزایش بازماندگان از تحصیل و بی‌شناسنامه‌ها تا خشکسالی و ده‌ها مسئله کوچک و بزرگ دیگر و یکی از مهمترین دلایل، نبود زیرساخت‌هاست.

یکی از جدی‌ترین معضلات استان نبود و کمبود جاده است. در جایی که راه، شریان حیاتی مواصلاتی در همه دنیاست، چگونه ممکن است منطقه‌ای تبدیل به مرکز یک کشور شود که فاقد یکی از بااهمیت‌ترین شاخص‌هاست! از سوی دیگر، معنای پایتخت وجود وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و مهمترین نهادهای دولتی است. آیا برای انتقال این حجم فربه دولتی، کارکنان و خانواده‌های آنها، ساختمان‌هایی وجود دارد؟ خانواده‌ها قرار است کجا اسکان یابند؟ فرزندانشان چطور؟ آنها قرار است در کدام مدارس درس بخوانند؟ در مدارس درختی؟ که دانش‌آموزانش یک سال تمام دور یک درخت کلاس تشکیل می‌دهند، یا در مدارس کپری و شاید حتی به اضافه کردن مدارس کانکسی فکر کرده‌اند. مثل صدها دانش‌آموز بی‌شناسنامه یا شناسنامه‌داری که در این استان، دوران تحصیل را، اگر خوشبخت باشند و شانس ادامه دادن داشته باشند، چنین تجربه می‌کنند! زیرساخت یعنی وجود بیمارستان، درمانگاه، دانشگاه، مراکز آموزشی، رفاهی، تفریحی. یعنی وجود سالن‌های سینما، تئاتر، موسیقی، یعنی وجود یک فرودگاه بزرگ بین‌المللی.

واقعاً با چه تخیلی به مکران به‌عنوان پایتخت فکر شده است؟! با فرودگاه فشل و ناکارآمدی که پس از آن‌همه سال انتظار و بریزوبپاش و خرج آن‌همه پول، تبدیل به فرودگاه فعلی شده است که از عنوان بین‌المللی فقط اسم و تابلوی آن را یدک می‌کشد! بله! با تمام آنهایی که به  اهمیت مکران فکر کرده‌اند، موافقم. آنها جواهری دیده‌اند که سال‌هاست فعالان در منطقه فریاد کشیده‌اند و سعی در فهماندن آن به مسئولان و سیاستگذاران کرده‌اند.

 استان سیستان‌وبلوچستان با تمام فقری که زمین‌گیرش کرده است، انباشته از ثروت است. دسترسی به آب‌های آزاد و اقیانوس یعنی می‌تواند تبدیل به بندرگاهی فعال و یکی از قطب‌های اقتصادی کشور شود؛ صنعت کشتی‌سازی، ماهیگیری، گردشگری دریایی و به‌خصوص به‌دلیل موج‌های کم‌نظیرش، می‌تواند پذیرای گردشگران ورزشی باشد. وجود باغات وسیع خرما، موز، انبه و دیگر میوه‌های گرمسیری ناشناخته می‌تواند این استان را تبدیل به یکی از قطب‌های کشاورزی کند. وجود معادن، سوزن‌دوزی و ده‌ها چیز دیگر. اما مکران، تا زمانی که زیرساخت‌های لازم را نداشته باشد، هرگز نمی‌تواند جایی مناسب برای پایتخت شدن باشد. استانی با اکثریت اهل سنت که سالیان دراز از مردمانش تلقی جدایی‌طلبی شده است و وجود کیلومترها مرز مشترک با دو کشور خاص چون پاکستان و افغانستان را دارد؛ چگونه ممکن است نقطه‌ای امن برای وجود حساس‌ترین سازمان‌ها و وزارتخانه‌های دولتی یا حضور و زندگی گردانندگان کشور باشد. در استانی که این اندازه عملیات‌های تروریستی در آن انجام می‌شود، آیا قرار دادن یکی از شهرهای آن به‌عنوان پایتخت می‌تواند منطقی و عاقلانه باشد؟!